LAO CHẢI NHỮNG NĂM 1953
Trước sự hoạt động ngày càng tăng của bọn biệt kích, gián điệp và phản động, tháng 7 năm 1953, Tỉnh uỷ Yên Bái đã đề ra chủ trương: Tiếp tục hoàn thành các nhiệm vụ đối với vùng mới giải phóng; xây dựng, củng cố chính quyền mới; khôi phục và phát triển sản xuất và đời sống; truy quét nguỵ quân, nguỵ quyền; giáo dục cán bộ, bộ đội các cấp thường xuyên nâng cao ý thức cảnh giác, kiên quyết trừng trị những hoạt động phá hoại của địch, làm thất bại âm mưu gây cơ sở, thổ phỉ hoá nhân dân của chúng. Tỉnh uỷ coi đây là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ này.
Theo chủ trương của tỉnh, Huyện uỷ Than Uyên tiến hành tổ chức cho cán bộ, bộ đội học tập phương châm tiễu phỉ của Trung ương Đảng: chính trị là chủ yếu, quân sự là áp lực, chú ý cải thiện đời sống của đồng bào dân tộc và học tập những kinh nghiệm tiễu phỉ của tỉnh Lào Cai năm 1952.
Huyện uỷ Than Uyên huy động hầu hết cán bộ chính trị của địa phương phối hợp với đại đội 96 lùng sục, truy quét bọn biệt kích gián điệp, phản động. Do lực lượng của ta quá mỏng và còn yếu nên những kết quả trên cũng chưa ngăn chặn được hoạt động của biệt kích, gián điệp, phản động. Cơ sở của chúng ngày càng được mở rộng, nguy cơ bạo loạn phỉ ở địa phương đang đến gần. Qua nhiều tháng xây dựng cơ sở, tập hợp lực lượng vũ trang, bọn phỉ bắt đầu tập kích các đơn vị bộ đội, giao thông viên của ta. Ngày 14 tháng 10 năm 1953, phỉ nổi lên cướp kho mậu dịch Mường Cang. Chúng lấy thóc phân phát cho dân sau đó tuyên truyền: các người lấy thóc của Việt Minh, Việt Minh sẽ không tha. Vậy hãy lĩnh súng, tập luyện để đánh lại Việt Minh. Sự việc này có tác động phản ứng dây chuyền, dân lo sợ bị trả thù nên đã mắc mưu bọn phi. Bọn cầm đầu phỉ ở các vùng lân cận đã thừa cơ nổi loạn.
Giữa tháng 11 năm 1953, chúng mở rộng hoạt động về phía khu du kích Lao Chải. Lực lượng phỉ lúc đông nhất lên tới 3.000 tên phân thành 5 loại: lính dù, lính chiến đấu, lính hậu cần, công an, tự vệ. Lính chiến đấu và lính dù có quy mô đại đội. Trong loại này, lính nòng cốt được trang bị từ 2 - 3 khẩu súng, đề phòng 3 trường hợp bị ta đánh mạnh thì nộp 1 súng để trá hàng, số còn lại chờ thời cơ để chống cự. Chúng được Pháp cho máy bay thả dù tiếp tế lương thực, thực phẩm, vũ khí. Ý đồ của thực dân Pháp là lấy Than Uyên làm bàn đạp phát triển phi xuống Văn Chấn, Văn Bàn.
Lúc này, huyện Than Uyên (trong đó có Lao Chải) chính quyền từ huyện đến xã bị bọn cầm đầu phỉ nắm và thao túng. Chúng ban hành quy định gồm 2 điểm: một là đánh lại Việt Minh, hai là bắt dân phải tiếp tế lương thực, thực phẩm.
