LAO CHẢI TRONG CÁCH MẠNG THÁNG TÁM

Cuối tháng 7 đầu tháng 8 năm 1945, phong trào cách mạng các nơi trong tỉnh Yên Bái dâng lên ngùn ngụt. Đầu tháng 7 năm 1945, châu Văn Chấn, Than Uyên lần lượt được giải phóng. Trong cơn bão táp cách mạng, các chức dịch ở Lao Chải đã nộp sổ sách, ấn chỉ cho cách mạng.

Ngay sau khi nước ta giành được chính quyền cách mạng, với nhiều nỗ lực, cố gắng về chính trị, ngoại giao, song thực dân Pháp đã không từ bỏ dã tâm xâm lược nước ta lần nữa. Ngày 19 tháng 12 năm 1946, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lần thứ hai nước ta chính thức bắt đầu.

Cuối năm 1946, thực dân Pháp bắt đầu đánh chiến Than Uyên. Địa bàn Lao Chải ngày nay nằm trong sự kiện kiểm soát của thực dân Pháp. Sau khi chiếm được các vị trí này, thực dân Pháp ra sức lập ngụy quyền, bắt thanh niên các dân tộc đi lính, nhằm mở rộng phạm vi chiếm đóng.

Thực hiện chủ trương của tỉnh, nhiều đội du kích ở các địa phương trước cách mạng tháng Tám năm 1945 được củng cố thêm về tổ chức, số lượng, trang bị vũ khí. Ở các địa bàn vùng cao, đặc biệt là những nơi địch tạm chiếm lực lượng, tỉnh chủ trương thành lập các đội du kích. Đây là lực lượng nòng cốt bảo vệ chính quyền địa phương.

Đội du kích Lao Chải được thành lập năm 1948 do ông Giàng A Lử làm đội trưởng. Đội du kích đã tổ chức một trận bất ngờ vào trung đội lính Mông đóng ở bản Xéo Dì Hồ thu được 3 súng. Du kích Lao Chải phục kích 2 trận trên đường Mí Tà Dung ra Văn Bàn bắt hai tên lính là Mùa A Chống và Giàng A Khay tiến hành giáo dục, thuyết phục chúng quy thuận làm nội gián báo tin cho ta biết trước mỗi khi địch đi càn quét.

Đội du kích này sau phát triển thành khu du kích. Đội du kích Lao Chải dựa vào địa thế là rừng núi hiểm trở luôn bám đất, bám dân chiến đấu, phối hợp với bộ đội chủ lục và bộ đội địa phương anh dũng đánh giặc lập nhiều chiến công xuất sắc. Trong khu du kích, chính quyền cách mạng được thành lập.

Được trưởng thành trong kháng chiến, đội kích Lao Chải là một trong những đội du kích kiên cường, tiêu biểu trong phong trào chống thực dân Pháp xâm lược vùng Tây Bắc với những đội trưởng kiên trung gan dạ như Giàng A Lử, Giàng Trừ Tủa, Cứ A Sinh, Giàng A Dê, Sùng A Phổng... Đội du kích Lao Chải là kết tinh ý chí, nguyện vọng của cả dân tộc với tinh thần yêu nước, yêu quê hương không cam chịu nô lệ trước giặc ngoại xâm.