LAO CHẢI TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC

Ngày 7 tháng 8 năm 1948, tỉnh ủy Yên Bái quyết định thành lập Ban cán sự Đảng huyện Than uyên. Ban cán sự Đảng huyện được thành lập đã cùng với đại đội Độc lập 520 và đội võ trang 727 do đồng chí Hồng Quân làm đội trưởng đã chỉ đạo kịp thời, đi sâu, đi sát quần chúng, xây dựng cơ sở, củng cố đội du kích ở Lao Chải. Phong trào đấu tranh chống đi phu, đi lính, chống nộp lương thực, thực phẩm cho địch bắt đầu nổi lên mạnh mẽ ở vùng đồng bào dân tộc Mông thuộc Than Uyên gây cho địch nhiều khó khăn.

Thực hiện nhiệm vụ Hội nghị đại biểu Đảng bộ tỉnh Yên Bái (1/1949) là đẩy mạnh xây dựng chính quyền và các tổ chức quần chúng bí mật trong vùng địch, xây dựng các đội du kích tập trung, phát triển chiến tranh du kích tập trung, phát triển chiến tranh du kích ở khắp nơi, chăm lo phát triển Đảng, đào tạo cán bộ cho vùng địch hậu và chỉ đạo đội xung phong Quyết Tiến tích cực mở rộng địa bàn hoạt động trọng tâm là vùng cao Văn Chấn và Than Uyên, tỉnh cử đoàn cán bộ công tác về Than Uyên. Xã Lao Chải do đồng chí Thuận Lợi (sau này làm Bí thư Châu ủy Mù Cang Chải) phụ trách. Tổ công tác có nhiệm vụ xây dựng cơ sở bí mật, đưa địa bàn này thành hậu phương tiếp tế lương thực, thực phẩm cho các đội tuyên truyền, vũ trang vào hoạt động.

Tổ công tác được nhân dân hết lòng giúp đỡ, ủng hộ. Tiêu biểu là ông Giàng A Hồ - người Mông (trong chế độ cũ làm thống quán tổng Sủa Chùa) được giác ngộ cách mạng và giúp đỡ cách mạng rất nhiều. Ông được kết nạp Đảng (năm 1949) và trở thành người đảng viên đầu tiên người địa phương ở huyện.

Tháng 4 năm 1949, Bộ Tư lệnh quyết định đánh mạnh ở Tây Bắc để mở rộng căn cứ từ sông Thao đến sông Đà, phá thế uy hiếp của địch đối với Việt Bắc từ phía Tây, củng cố bàn đạp tấn công Thượng Lào. Một bộ phận của Đại đội 520 cùng du kích Lao Chải đánh địch ở Than Uyên. Bị ta bao vây, mất liên lạc, thiếu lương thực lại bị tiêu hao một số nên đến đầu tháng 7 năm 1949 buộc chúng phải rút về Bình Lư (Phong Thổ). Một phần lớn địa bàn Than Uyên đã không còn bóng giặc. Lúc này, Uỷ ban kháng chiến xã đã ra hoạt động công khai, phát động quần chúng nổi dậy phá tề, trừ gian, xây dựng, củng cố chính quyền cơ sở.

Sau chiến dịch sông Thao, địch chuyển hướng từ chỗ mở rộng địa bàn kiểm soát theo chiến lược “vết dầu loang”, đóng cứ điểm nhỏ, rút các đồn lẻ, tập trung củng cố các cứ điểm lớn. Thực dân Pháp liên tục mở các cuộc hành quân càn quét hòng cắt đứt đường dây liên lạc từ vùng tự do vào vùng 1 chiếm. Thời gian này, theo chủ trương của ta, bộ đội chủ lực của khu được lệnh rút ra ngoài để củng cố, chuẩn bị cho các chiến dịch lớn, tuy nhiên bộ đội địa phương chưa kịp xây dựng thay thế cho bộ đội chủ lực.

Trước tình hình trên, Tỉnh uỷ Yên Bái ra Chỉ thị số 16-CT/TU do đồng chí Đỗ Đức Phong Bí thư Tỉnh uỷ ký với các nội dung như: đề phòng gian và trừ gian; chính sách đối với thổ ty, hào lý, củng cố du kích và bộ đội địa phương; chấn chỉnh giao thông liên lạc và báo động; củng cố cơ sở vững chắc, lập thành căn cứ chiến đấu. Thực hiện tinh thần chỉ thị trên, tại Lao Chải đã tổ chức được hệ thống báo động dây chuyền, đội du kích được tiếp tục củng cố, thường xuyên liên lạc nắm tình hình địch, cắm chông, cài bẫy, gài mìn ở những nơi dự đoán rằng địch sẽ hành quân nhằm cản bước tiến của chúng. Đại đội 520 thuộc trung đoàn 115 ở lại địa phương làm nòng cốt cho việc xây dựng lực lượng vũ trang.