Lật giở những trang sử ít người biết về Trần Hưng Đạo
Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn là một trong những cột mốc chói lọi nhất trong lịch sử giữ nước của dân tộc Việt Nam, một thiên tài quân sự kiệt xuất, một nhà chính trị lỗi lạc và là biểu tượng bất tử của tinh thần yêu nước, ý chí quyết chiến quyết thắng trước mọi kẻ thù ngoại xâm. Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với triều đại nhà Trần, đặc biệt là giai đoạn khốc liệt nhất khi Đại Việt phải đối mặt với đế quốc Mông Nguyên hùng mạnh bậc nhất thế giới thời bấy giờ. Sinh ra trong hoàn cảnh gia tộc có nhiều biến động và tranh chấp quyền lực, Trần Quốc Tuấn từ nhỏ đã được nuôi dưỡng trong môi trường giáo dục nghiêm khắc, được truyền thụ những tinh hoa về binh pháp, văn chương và đạo lý làm người. Sự thấu hiểu sâu sắc về thời cuộc đã tôi luyện ông thành một bậc kỳ tài văn võ song toàn, người không chỉ tinh thông kinh sử mà còn thấu triệt sâu sắc nghệ thuật dùng binh lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh và nghệ thuật thu phục nhân tâm.
Khi đế quốc Mông Nguyên bành trướng thế lực khắp lục địa Á Châu và bắt đầu nhòm ngó xuống phương Nam, Trần Hưng Đạo đã sớm nhìn thấy hiểm họa diệt vong đang treo lơ lửng trên đầu dân tộc. Với tầm nhìn chiến lược xa rộng, ông đã chủ động gạt bỏ những ân oán riêng tư trong hoàng tộc để đặt vận mệnh quốc gia lên trên hết, tạo nên một khối đoàn kết thống nhất hiếm có trong triều đình nhà Trần. Khi vua Trần Thái Tông hỏi về kế sách chống giặc trước họa xâm lăng, câu trả lời khẳng định quyết tâm chiến đấu đến cùng của Trần Quốc Tuấn rằng nếu bệ hạ muốn hàng thì hãy chém đầu thần trước đã không chỉ làm chấn động triều đình mà còn trở thành kim chỉ nam cho ý chí kiên cường của cả dân tộc trong suốt ba lần kháng chiến chống quân Nguyên Mông.
Trong ba lần đại chiến ấy, dấu ấn của Trần Hưng Đạo hiện diện trong mọi quyết sách sống còn, từ việc xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân toàn diện cho đến nghệ thuật điều binh遣 tướng xuất quỷ nhập thần. Ở lần kháng chiến thứ nhất năm một nghìn hai trăm năm mươi tám, khi thế giặc như chẻ tre, ông đã chủ trương thực hiện kế sách thanh hiến vườn không nhà trống tại kinh thành Thăng Long, rút lui có chiến thuật để bảo toàn lực lượng, chờ thời cơ phản công và bất ngờ giáng cho địch đòn chí mạng ở Đông Bộ Đầu, buộc giặc phải tháo chạy về phương Bắc trong kinh hoàng. Bước sang lần kháng chiến thứ hai và thứ ba, khi quân Nguyên Mông quay lại với lực lượng đông đảo hơn gấp nhiều lần dưới sự chỉ huy của những tướng tài khét tiếng như Thoát Hoan và Ô Mã Nhi, Trần Hưng Đạo trên cương vị Quốc công Tiết chế đã trực tiếp lãnh đạo toàn quân, toàn dân bước vào cuộc chiến sinh tử với bản lĩnh của một vị thống soái tối cao.
Một trong những chiến công vĩ đại nhất và cũng là minh chứng rõ nét nhất cho thiên tài quân sự của Trần Hưng Đạo chính là trận chiến trên sông Bạch Đằng lịch sử năm một nghìn hai trăm tám mươi tám. Thấu triệt địa hình và quy luật thủy triều của dòng sông huyết mạch này, ông đã cho người đóng hàng vạn cọc gỗ có bịt sắt nhọn xuống lòng sông, tạo thành một bẫy ngầm khổng lồ kết hợp với chiến thuật mai phục vô cùng hiểm hóc. Khi đoàn thuyền chiến hùng mạnh của giặc chở đầy lương thảo và binh lính hùng hổ tiến vào, quân dân nhà Trần đã nhử chúng vượt qua bãi cọc khi thủy triều đang lên cao, rồi chờ đến lúc nước rút mới ào ạt tấn công từ mọi phía. Cảnh tượng hàng trăm chiến thuyền của giặc đâm vào cọc nhọn vỡ nát, quân địch hoảng loạn nhảy xuống sông tháo chạy trong biển lửa và gươm giáo đã trở thành bản anh hùng ca bất tử của nghệ thuật quân sự Việt Nam, đập tan hoàn toàn mộng xâm lăng của hạm đội Nguyên Mông và bảo vệ vững chắc nền độc lập tự chủ của Đại Việt.
Không chỉ là một nhà quân sự lỗi lạc với những chiến công lẫy lừng trên trận địa, Trần Hưng Đạo còn là tác giả của những trước tác quân sự có giá trị lý luận sâu sắc, tiêu biểu là Binh thư yếu lược và Hịch tướng sĩ. Tác phẩm Hịch tướng sĩ không chỉ là một áng văn chính luận hùng hồn có sức mạnh lay động hàng triệu trái tim binh sĩ mà còn là tuyên ngôn về lòng trung quân ái quốc, về sự hy sinh quên mình vì xã tắc. Trong bài hịch, ông đã vạch trần sự hống hách của giặc, phê phán thái độ bàng quan, hưởng lạc của một bộ phận tướng lĩnh thời bấy giờ, đồng thời kêu gọi toàn quân phải đoàn kết một lòng, rèn luyện binh khí, học tập binh pháp để quét sạch ngoại xâm. Những lời dạy gan ruột trong hịch như nhớ câu nhục nước mất ơn, mang tiếng dại cùng người nghìn thuở đã trở thành nguồn động lực tinh thần mạnh mẽ, thổi bùng lên ngọn lửa căm thù giặc và ý chí quyết chiến của toàn bộ quân dân nhà Trần.
Bên cạnh tài năng và công lao to lớn, Trần Hưng Đạo còn là hiện thân của đạo đức và nhân cách thanh cao, một bậc hiền triết được nhân dân tôn kính như bậc thánh nhân. Dù nắm trong tay quyền lực tối cao, có thể uy hiếp triều đình hoặc thâu tóm quyền lực trong những thời điểm loạn lạc, ông vẫn luôn giữ trọn lòng trung thành tuyệt đối với triều vua Trần và đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết. Khi vua Trần Anh Tông hỏi về việc phòng ngừa con cái tranh quyền đoạt vị và khả năng cướp ngôi như triều đại trước đã làm, Trần Hưng Đạo đã khéo léo can ngăn và khẳng định đạo lý làm臣子, khuyên vua giữ gìn giang sơn bằng lòng nhân ái và sự hòa hợp trong gia tộc. Sự khiêm nhường, lòng tận tụy và sự hy sinh quên mình của ông đã khiến vua quan nể trọng, quân sĩ muôn phần kính phục và nhân dân đời đời ghi nhớ công ơn.
Khi tuổi già sức yếu, Trần Hưng Đạo lui về ở ẩn tại thái ấp Kiếp Bạc thuộc vùng đất Hải Dương ngày nay, nhưng tâm trí ông vẫn luôn hướng về vận mệnh của đất nước và sự bình yên của muôn dân. Khi vua Trần Nhân Tông đến thăm và hỏi kế sách giữ nước lâu dài khi ông lâm trọng bệnh, Trần Hưng Đạo đã để lại lời di huấn vô cùng sâu sắc và mang tầm vóc thời đại rằng kế sách hay nhất là phải biết khoan sức cho dân để làm kế rễ sâu gốc bền, đó là thượng sách giữ nước muôn đời. Lời khuyên ấy không chỉ tổng kết toàn bộ triết lý trị quốc cứu nước của cả cuộc đời ông mà còn là bài học lịch sử vô giá cho muôn đời sau về mối quan hệ máu thịt giữa nhà nước và nhân dân, khẳng định rằng sức mạnh thực sự của một quốc gia nằm ở lòng dân và sự ấm no, hạnh phúc của người dân.
Sự ra đi của Trần Hưng Đạo để lại niềm tiếc thương vô hạn cho toàn thể vương triều nhà Trần và nhân dân Đại Việt, khép lại cuộc đời của một vĩ nhân đã hiến dâng trọn vẹn tâm huyết và trí tuệ cho sự trường tồn của dân tộc. Để ghi nhớ công ơn trời biển của ông, nhân dân khắp mọi miền đất nước đã lập đền thờ phụng, tôn ông là Đức Thánh Trần, một vị thần linh thiêng bảo hộ cho quốc thái dân an và là chỗμ dựa tâm linh vững chắc của mỗi người dân Việt Nam. Trải qua hàng thế kỷ biến động của lịch sử, hình tượng Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn vẫn tỏa sáng rực rỡ như một minh chứng hùng hồn cho truyền thống yêu nước nồng nàn, tinh thần quật cường chống ngoại xâm và ý chí tự lực tự cường của dân tộc Việt Nam trong mọi thời đại.
