Trần Cừ sinh năm 1920 tại xã Đức Bắc, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phú (nay là xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ). Ông nhập ngũ vào ngày 19 tháng 8 năm 1945, ngay ngày Cách mạng Tháng Tám kết thúc. Từ sau khi nhập ngũ đến tháng 10 năm 1950, ông tham gia chiến đấu ở chiến trường Việt Bắc. Ông tham gia nhiều trận đánh, đối đầu với cả quân đội Pháp và Nhật, thu được nhiều loại vũ khí. Năm 1950, ông tham gia trận đánh vào cứ điểm Đông Khê với vai trò Đại đội trưởng Đại đội 336, một trong những đơn vị chủ công của Trung đoàn 209 (nay thuộc Sư đoàn 312, Quân đoàn 1). Đây là trận đánh mở màn cho Chiến dịch Biên giới.
Trong trận đánh vào cứ điểm Đông Khê, mở màn Chiến dịch Biên giới, Đại đội 336 là một trong những đơn vị chủ công của Trung đoàn 209 (nay thuộc Sư đoàn 312, Quân đoàn 1), do Đại đội trưởng Trần Cừ chỉ huy, đã chiến đấu dũng cảm, lần lượt đánh chiếm các vị trí vòng ngoài và phát triển vào khu trung tâm cứ điểm.
Tại đây, địch rất ngoan cố và phản công mãnh liệt từ các hỏa điểm, gây cho ta một số thương vong. Đại đội trưởng Trần Cừ đến từng ụ chiến đấu, động viên chiến sĩ giữ vững tinh thần, kiên quyết bám trận địa, hiệp đồng tác chiến với đơn vị bạn.Chiến đấu đến rạng sáng 17-9-1950, mục tiêu được giao vẫn chưa hoàn thành. Đại đội trưởng Trần Cừ tổ chức cho đại đội rút kinh nghiệm, động viên tinh thần và xây dựng quyết tâm chiến đấu cho bộ đội đánh dứt điểm mục tiêu. Trận tiến công ngay sau đó, Đại đội 336 đánh thẳng vào hầm chỉ huy của địch. Hỏa lực địch bắn dữ dội, hòng chặn đứng các mũi tiến công của ta. Đại đội trưởng Trần Cừ bình tĩnh chỉ huy đại đội vượt qua làn mưa đạn của địch, tiến vào sâu đánh chiếm mục tiêu còn lại. Địch rút xuống hầm ngầm cố thủ và ném lựu đạn, bắn xối xả ra ngoài. Đại đội trưởng Trần Cừ bị đạn địch bắn vào chân.Quyết tâm phải ''nhổ đồn'' trước khi trời sáng, Đại đội trưởng Trần Cừ chỉ huy bộ đội tập trung hỏa lực tiêu diệt địch ở hầm ngầm, bịt lỗ châu mai. Tận dụng thời cơ, Đại đội trưởng Trần Cừ hô lớn: “Hồ Chủ tịch muôn năm, Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm”, rồi vùng lên ném quả thủ pháo cuối cùng vào lỗ châu mai và dùng cả thân mình bịt kín lỗ châu mai của địch, tạo thuận lợi cho đồng đội tiến lên. Trước hành động dũng cảm của Đại đội trưởng Trần Cừ, cả đại đội xông lên, đánh sập hầm ngầm và diệt toàn bộ địch cố thủ trong đó. Trận đánh mở màn Đông Khê giành thắng lợi