Lấy thân mình chèn pháo giữa đường kéo pháo Điện Biên

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924, quê ở xã Nông Trường, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa. Sinh ra trong một gia đình nghèo, từ nhỏ ông đã phải trải qua cuộc sống cơ cực. Năm lên tám tuổi, ông phải đi ở để kiếm sống và phụ giúp gia đình. Những năm tháng ấy đã để lại trong ông sự thấu hiểu sâu sắc về cuộc sống của người lao động nghèo.

Năm 1946, Tô Vĩnh Diện tham gia lực lượng dân quân ở địa phương. Đến năm 1949, ông xung phong nhập ngũ. Từ đây, cuộc đời người thanh niên Thanh Hóa bước sang một chặng đường mới. Ông lần lượt chiến đấu, công tác ở nhiều đơn vị và luôn được đồng đội đánh giá là người gương mẫu, chịu khó, sẵn sàng nhận những phần việc khó khăn.

Năm 1953, khi quân đội ta chuẩn bị cho những chiến dịch lớn, lực lượng pháo cao xạ được xây dựng. Tô Vĩnh Diện được điều về Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367, làm Tiểu đội trưởng pháo cao xạ 37mm. Đơn vị sau đó được huấn luyện tại Trung Quốc trước khi trở về tham gia chiến dịch.

Đầu năm 1954, cuộc hành quân lên Điện Biên Phủ bắt đầu. Những khẩu pháo nặng được kéo qua núi rừng Tây Bắc trong điều kiện vô cùng gian khổ. Đường núi quanh co, dốc cao, vực sâu, nhiều đoạn chỉ vừa đủ cho một khẩu pháo đi qua. Mỗi mét đường đều phải đánh đổi bằng sức người.

Những người lính pháo binh phải dùng sức kéo pháo bằng tay, kết hợp với dây tời và các phương tiện thô sơ. Có những ngày, cả đơn vị gần như chỉ tập trung vào một nhiệm vụ duy nhất: đưa được khẩu pháo đến vị trí tập kết an toàn.

Tô Vĩnh Diện luôn là người đi đầu trong những công việc ấy. Ông cùng đồng đội nhiều lần xuống những đoạn đường nguy hiểm để kiểm tra dây kéo, chèn bánh và tìm cách đưa pháo qua những con dốc hiểm trở. Người chỉ huy không chỉ đứng phía sau ra lệnh mà trực tiếp cùng chiến sĩ kéo pháo.

Rồi tai nạn xảy ra.

Đêm 1/2/1954, trong lúc đơn vị đang kéo pháo qua dốc Chuối, một đoạn đường vừa dài vừa hẹp, nằm sát vực sâu, dây tời của khẩu pháo bị đứt. Khẩu pháo nặng bắt đầu trôi xuống dốc.

Mọi chuyện xảy ra rất nhanh.

Nếu không kịp giữ lại, khẩu pháo có thể lao xuống vực. Không chỉ mất một vũ khí quý giá, những người đang đứng gần đó cũng có nguy cơ bị cuốn theo.

Tô Vĩnh Diện và pháo thủ Nguyễn Văn Chí đang ở phía trước khẩu pháo để điều khiển. Khi dây tời đứt, Nguyễn Văn Chí bị càng pháo hất ra. Khẩu pháo tiếp tục trôi xuống.

Trong khoảnh khắc nguy hiểm ấy, Tô Vĩnh Diện đã dùng hết sức đẩy càng pháo vào phía vách núi, tìm cách làm cho khẩu pháo đổi hướng. Sau đó, ông lấy thân mình chèn vào bánh pháo, dùng cơ thể làm điểm chặn để giữ khẩu pháo lại.

Khẩu pháo dừng lại.

Nhưng người lính đã bị thương nặng.

Đồng đội lập tức tìm cách cứu ông. Tuy nhiên, vết thương quá nghiêm trọng. Tô Vĩnh Diện đã hy sinh ngay trên con đường kéo pháo.

Ông mới 26 tuổi.

Không có tiếng súng của một trận đánh lớn trong khoảnh khắc ấy. Không có chiến hào hay máy bay trên bầu trời. Chỉ có một con đường núi, một khẩu pháo đang lao xuống dốc và một người lính đã quyết định dùng chính thân mình để giữ lại vũ khí và bảo vệ đồng đội.

Đó là điều khiến câu chuyện về Tô Vĩnh Diện trở nên đặc biệt.

Chiến tranh đôi khi không chỉ là những cuộc đối đầu trực tiếp giữa hai bên. Có những người hy sinh ngay trong quá trình chuẩn bị cho trận đánh. Họ chưa kịp nhìn thấy chiến thắng, nhưng sự hy sinh của họ góp phần đưa vũ khí đến nơi cần đến.

Sau này, khẩu pháo 37mm số hiệu 510681 gắn với câu chuyện hy sinh của Tô Vĩnh Diện được lưu giữ và được công nhận là bảo vật quốc gia. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết khẩu pháo này thuộc Khẩu đội 3, Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367 và gắn liền với sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện trong lúc cứu pháo.

Nhìn khẩu pháo ngày nay, rất khó hình dung những con người năm xưa đã phải kéo nó qua những con đường núi như thế nào. Một hiện vật bằng kim loại nằm yên trong bảo tàng, nhưng phía sau nó là mồ hôi, máu và cả mạng sống của những người lính.

Tô Vĩnh Diện không phải người duy nhất hy sinh trong quá trình kéo pháo. Những đoàn quân kéo pháo đã trải qua vô số khó khăn, từ đường núi hiểm trở đến thiếu thốn lương thực, thời tiết khắc nghiệt và nguy cơ máy bay địch phát hiện. Mỗi khẩu pháo đến được trận địa là kết quả của một nỗ lực tập thể rất lớn.

Chính vì vậy, khi kể về Tô Vĩnh Diện, điều đáng nhớ không chỉ là hành động cuối cùng của ông mà còn là cả chặng đường trước đó.

Một người lính xuất thân từ gia đình nghèo.

Một người từng đi ở từ khi còn nhỏ.

Một người tham gia dân quân rồi nhập ngũ.

Một người lính đã nhiều lần nhận phần việc nặng nhọc.

Và cuối cùng, một người chỉ huy đã hy sinh trong lúc cùng đồng đội đưa pháo vào chiến trường.

Sau khi hy sinh, Tô Vĩnh Diện được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông được ghi nhận là một trong những anh hùng tiêu biểu của lực lượng pháo cao xạ trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Nhưng điều khiến nhiều thế hệ nhớ đến ông không nằm ở những danh hiệu được trao sau khi mất.

Người ta nhớ đến một người lính đã đứng trước một tình huống chỉ diễn ra trong vài giây và không có thời gian để suy nghĩ lâu. Trước mặt ông là vực sâu. Phía sau là đồng đội. Khẩu pháo đang trôi xuống. Ông đã lựa chọn hành động.

Lựa chọn ấy đã lấy đi mạng sống của ông, nhưng cứu được khẩu pháo.

Và khẩu pháo ấy sau đó tiếp tục cùng những người lính pháo cao xạ tham gia chiến đấu trên mặt trận Điện Biên Phủ.

Nếu không có những con người như Tô Vĩnh Diện và đồng đội, những khẩu pháo ấy khó có thể vượt qua hàng trăm kilômét đường núi để đến chiến trường.

Bởi vậy, chiến thắng Điện Biên Phủ không chỉ được làm nên từ những ngày pháo nổ trên các cứ điểm. Nó bắt đầu từ những con đường kéo pháo trong rừng, từ những đôi vai trĩu nặng, từ những bàn tay chai sạn và từ những người lính đã ngã xuống trước khi trận đánh thực sự bắt đầu.

Hơn bảy mươi năm đã trôi qua. Dốc Chuối năm xưa vẫn nằm trong ký ức lịch sử của Chiến dịch Điện Biên Phủ. Người lính Tô Vĩnh Diện cũng đã trở thành một phần của lịch sử ấy.

Nhưng câu chuyện về ông vẫn có ý nghĩa với thế hệ trẻ hôm nay.

Bởi trách nhiệm không phải lúc nào cũng xuất hiện trong những hoàn cảnh lớn lao. Có khi nó đến rất bất ngờ, trong một khoảnh khắc mà mỗi người phải lựa chọn giữa sự an toàn của bản thân và nhiệm vụ chung.

Tô Vĩnh Diện đã lựa chọn nhiệm vụ.

Ông không biết rằng hành động của mình sẽ được nhắc lại suốt nhiều thế hệ. Có lẽ trong khoảnh khắc ấy, ông chỉ nghĩ đến việc phải giữ khẩu pháo lại, phải cứu đồng đội, phải hoàn thành nhiệm vụ.

Chính những hành động không nghĩ đến danh tiếng ấy lại tạo nên giá trị lâu dài của một con người.

Tô Vĩnh Diện hy sinh khi mới 26 tuổi, giữa một con đường núi hiểm trở trên đường vào Điện Biên Phủ. Ông không được chứng kiến ngày chiến thắng, không được nhìn thấy những khẩu pháo mình góp sức đưa vào trận địa khai hỏa. Nhưng sự hy sinh của ông đã trở thành một phần trong câu chuyện lớn của Điện Biên Phủ. Từ người thanh niên nghèo phải đi ở từ nhỏ đến người chiến sĩ lấy thân mình cứu pháo, cuộc đời Tô Vĩnh Diện là câu chuyện về sự trưởng thành trong gian khổ và lòng tận tụy với đồng đội. Hôm nay, khẩu pháo năm xưa vẫn còn được lưu giữ, còn tên ông vẫn được nhắc lại. Một hiện vật có thể đứng yên theo thời gian, nhưng câu chuyện về người lính đã nằm lại bên khẩu pháo thì vẫn tiếp tục được kể cho những thế hệ sau.