Lấy thân mình làm giá súng

Bế Văn Đàn sinh năm 1931, là người dân tộc Tày, quê ở vùng Phục Hòa, Cao Bằng. Anh sinh ra trong một gia đình nghèo, mẹ mất sớm, cha làm thợ mỏ. Tuổi thơ của Bế Văn Đàn gắn với cuộc sống khó khăn của người dân miền núi trong những năm đất nước còn dưới ách thuộc địa. Chính hoàn cảnh ấy đã giúp anh sớm hình thành ý thức về quê hương và lòng căm thù đối với quân xâm lược.

Tháng 1/1949, Bế Văn Đàn xung phong nhập ngũ. Từ một thanh niên miền núi, anh trở thành người lính trực tiếp tham gia nhiều chiến dịch của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong quân ngũ, anh được đồng đội nhận xét là người có tinh thần trách nhiệm, luôn chấp hành nghiêm mệnh lệnh và không ngại những nhiệm vụ khó khăn.

Cuối năm 1953, khi cuộc kháng chiến bước vào giai đoạn quyết liệt, đơn vị của Bế Văn Đàn hành quân lên Tây Bắc. Anh được giao nhiệm vụ liên lạc của tiểu đoàn. Công việc của người liên lạc trong chiến đấu đòi hỏi phải di chuyển giữa các vị trí dưới làn đạn, truyền đạt mệnh lệnh chính xác và kịp thời. Chỉ một chậm trễ nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến cả một trận đánh.

Đơn vị được giao nhiệm vụ bao vây quân Pháp tại Mường Pồn, thuộc khu vực Điện Biên. Đây là vị trí có ý nghĩa quan trọng trong thế trận Đông Xuân 1953–1954. Quân Pháp tổ chức nhiều đợt phản kích nhằm phá vòng vây. Trong khi lực lượng ta phải chiến đấu với quân số và trang bị có hạn, hỏa lực của từng khẩu súng đều có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Trận chiến diễn ra ngày càng ác liệt. Quân Pháp liên tục tổ chức phản kích với sự yểm trợ của hỏa lực. Bế Văn Đàn vừa làm nhiệm vụ liên lạc vừa trực tiếp tham gia chiến đấu. Anh nhiều lần vượt qua khu vực nguy hiểm để truyền đạt mệnh lệnh cho các vị trí đang bị đối phương uy hiếp. Có những lúc đường đi bị đạn pháo và súng máy khống chế, nhưng anh vẫn tìm cách hoàn thành nhiệm vụ.

Khi trận đánh bước vào thời điểm quyết định, lực lượng ta phải đối mặt với một đợt tiến công mạnh của đối phương. Một khẩu trung liên của đơn vị cần được bố trí ở vị trí thuận lợi để tiếp tục khống chế quân Pháp. Tuy nhiên, địa hình và tình hình chiến đấu khiến việc giữ súng gặp rất nhiều khó khăn.

Trong khoảnh khắc ấy, Bế Văn Đàn đã lựa chọn một cách rất đặc biệt. Anh dùng vai mình làm giá súng, giúp đồng đội có điểm tựa để tiếp tục bắn vào đội hình đối phương.

Đây không phải là một hành động được chuẩn bị từ trước. Nó xuất hiện trong tình huống khẩn cấp khi đồng đội cần một điểm tựa để khẩu súng tiếp tục phát huy hỏa lực. Bế Văn Đàn hiểu rằng nếu khẩu súng ngừng bắn, quân Pháp có thể lợi dụng thời cơ tiến lên. Vì vậy, anh đứng ở vị trí nguy hiểm nhất và giữ súng cho đồng đội.

Hỏa lực của khẩu trung liên tiếp tục hướng về phía đối phương. Bế Văn Đàn giữ nguyên tư thế giữa tiếng súng và đạn pháo. Cơ thể anh trở thành điểm tựa cho khẩu súng, còn người chiến sĩ bên cạnh tiếp tục chiến đấu. Đó là một khoảnh khắc thể hiện rõ sự gắn bó giữa những người lính trên chiến trường: người giữ súng, người bắn súng, mỗi người đảm nhiệm một phần công việc nhưng cùng hướng đến một mục tiêu chung.

Trong lúc làm giá súng, Bế Văn Đàn bị thương nặng. Những vết thương không khiến anh rời vị trí. Anh vẫn cố gắng giữ khẩu súng để đồng đội tiếp tục chiến đấu. Sau trận đánh, anh không còn cơ hội trở về đơn vị. Người chiến sĩ trẻ đã hy sinh tại Mường Pồn khi cuộc kháng chiến đang bước vào thời điểm đặc biệt quan trọng.

Điều đáng nhớ là Bế Văn Đàn hy sinh trước khi Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức bắt đầu. Câu chuyện của anh gắn với chiến dịch Đông Xuân 1953–1954, trong đó Mường Pồn là một trong những địa bàn diễn ra chiến đấu ác liệt. Những trận đánh ở khu vực này góp phần tạo nên thế trận chung trước khi quân ta bước vào Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Hình ảnh Bế Văn Đàn lấy vai mình làm giá súng sau đó trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của người lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Khẩu súng trung liên gắn với câu chuyện ấy hiện được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ và trưng bày, trở thành một hiện vật gợi nhớ về trận chiến tại Mường Pồn và sự hy sinh của người chiến sĩ dân tộc Tày.

Bế Văn Đàn được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi của anh được ghi nhớ không chỉ bởi hành động dùng thân mình làm giá súng, mà còn bởi quá trình từ một thanh niên nghèo vùng Cao Bằng trở thành người lính trưởng thành qua chiến đấu.

Nếu chỉ nhìn vào khoảnh khắc cuối cùng, người ta có thể nhớ đến Bế Văn Đàn như một biểu tượng của sự hy sinh. Nhưng phía sau khoảnh khắc ấy là cả một quá trình. Anh đã xung phong vào bộ đội, tham gia nhiều chiến dịch, làm nhiệm vụ liên lạc và nhiều lần đối diện với nguy hiểm. Khi trận đánh cần anh ở vị trí khó khăn nhất, anh đã không lùi bước.

Câu chuyện Bế Văn Đàn cũng cho thấy một điều rất đặc biệt về chiến tranh: mỗi chiến thắng đều được tạo nên từ sự phối hợp của rất nhiều con người. Người truyền lệnh, người vận chuyển đạn, người giữ súng, người trực tiếp chiến đấu... Mỗi người có một nhiệm vụ khác nhau. Và đôi khi, trong một khoảnh khắc sinh tử, một người phải chấp nhận hy sinh để đồng đội có thêm cơ hội hoàn thành nhiệm vụ.

Ngày nay, khẩu súng từng được Bế Văn Đàn lấy vai làm giá vẫn còn được lưu giữ như một chứng tích lịch sử. Đó là một hiện vật không lớn, nhưng phía sau nó là câu chuyện về một người lính đã đặt nhiệm vụ và đồng đội lên trên sự an nguy của bản thân.

Bế Văn Đàn ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Anh không được chứng kiến Chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7/5/1954, nhưng sự hy sinh của anh thuộc về chính những năm tháng đã góp phần tạo nên chiến thắng ấy. Từ một người con của núi rừng Cao Bằng, Bế Văn Đàn trở thành người chiến sĩ được cả nước biết đến. Hình ảnh anh lấy vai mình làm giá súng không chỉ nhắc về một trận đánh, mà còn nhắc thế hệ hôm nay về tình đồng đội, tinh thần trách nhiệm và sự hy sinh của những người đã sống trọn tuổi trẻ cho Tổ quốc.