LÊ ANH XUÂN – DÁNG ĐỨNG GIỮA MÙA XUÂN 1968

Có những mùa xuân người ta nhớ bởi hoa nở.

Có những mùa xuân được nhớ bởi tiếng cười, bởi những bữa cơm sum họp, bởi những người thân trở về bên nhau sau một năm dài xa cách.

Nhưng có một mùa xuân trong lịch sử Việt Nam mà khi nhắc lại, người ta nhớ đến tiếng súng, những quầng lửa trên bầu trời và những người lính trẻ đã gửi lại tuổi xuân của mình giữa chiến trường.

Đó là mùa xuân năm 1968.

Giữa mùa xuân khốc liệt ấy có một người thanh niên vừa cầm súng, vừa cầm bút.

Anh là Lê Anh Xuân, tên thật là Ca Lê Hiến.

Anh sinh năm 1940 tại Bến Tre, trong một gia đình trí thức yêu nước. Từ nhỏ, Lê Anh Xuân đã yêu văn chương. Anh yêu những dòng sông quê hương, những hàng dừa miền Nam, yêu những con người bình dị và yêu từng vẻ đẹp của đất nước.

Nhưng chiến tranh đã khiến cuộc đời người thanh niên ấy không thể chỉ gắn với những trang sách.

Năm 1954, Lê Anh Xuân theo gia đình tập kết ra Bắc. Anh học tập, trưởng thành và sau đó trở thành cán bộ giảng dạy. Một tương lai bình yên dường như đang mở ra trước mắt.

Nhưng miền Nam vẫn còn chiến tranh.

Quê hương anh vẫn còn chìm trong khói lửa.

Và anh quyết định trở về.

Tháng 12 năm 1964, Lê Anh Xuân trở lại miền Nam công tác. Từ đây, người thanh niên yêu thơ bước vào một thế giới hoàn toàn khác: thế giới của những cánh rừng, những căn cứ bí mật, những cuộc hành quân và những trận đánh. Anh sống và chiến đấu như một người lính, nhưng vẫn giữ trong mình tâm hồn của một thi sĩ.

Anh đi giữa chiến tranh để viết về chiến tranh.

Nhưng càng sống trong chiến trường, anh càng hiểu rằng phía sau những con số, những bản tin và những trận đánh là những con người.

Là một người mẹ chờ con.

Một cô gái chờ người yêu.

Một người lính trẻ mang trong túi chiếc ảnh gia đình.

Và những người thanh niên bước ra trận khi tuổi đời còn quá trẻ.

Rồi Tết Mậu Thân đến.

Đêm giao thừa năm ấy không giống bất cứ đêm giao thừa nào.

Khi nhiều gia đình đang chuẩn bị đón năm mới, khi những con phố đáng lẽ phải ngập trong ánh đèn và tiếng cười, thì ở một nơi khác, những người lính lặng lẽ chuẩn bị cho trận đánh.

Đêm 30, rạng sáng 31 tháng 1 năm 1968, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân diễn ra đồng loạt ở nhiều đô thị miền Nam. Tại Sài Gòn, các lực lượng cách mạng tiến công nhiều mục tiêu quan trọng, trong đó có sân bay Tân Sơn Nhất.

Lê Anh Xuân cũng bước vào những ngày chiến đấu ấy.

Anh không còn đứng ngoài nhìn cuộc chiến.

Anh ở giữa cuộc chiến.

Anh chứng kiến những gì xảy ra trong những ngày Sài Gòn rung chuyển.

Và rồi, tại sân bay Tân Sơn Nhất, anh nhìn thấy một hình ảnh mà có lẽ suốt đời mình không thể nào quên.

Đó là một người chiến sĩ giải phóng.

Một người lính đã chiến đấu đến những giây phút cuối cùng.

Người chiến sĩ ấy bị thương nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu. Khi hy sinh, anh vẫn giữ tư thế như đang đứng bắn về phía quân thù.

Về sau, tư liệu xác định người chiến sĩ ấy là Nguyễn Văn Mẹo, Chính trị viên phó Đại đội 1, Tiểu đoàn 16. Trong trận đánh, anh đã hy sinh trong tư thế đặc biệt: tựa người vào xác chiếc xe M113, tay vẫn giữ chặt khẩu AK hướng về phía quân địch.

Lê Anh Xuân đã nhìn thấy hình ảnh ấy.

Một người lính đã ngã xuống.

Nhưng dường như vẫn đứng.

Một người đã chết.

Nhưng khí phách vẫn còn đó.

Và trong lòng người thi sĩ - chiến sĩ ấy, một câu hỏi day dứt hiện lên:

Làm thế nào để kể về con người này?

Làm thế nào để kể về cả một thế hệ đã đứng giữa lửa đạn mà không khuất phục?

Không thể chỉ viết rằng anh đã hy sinh.

Không thể chỉ nói rằng anh đã chiến đấu dũng cảm.

Bởi cái còn lại sau cái chết của người lính ấy chính là tư thế.

Dáng đứng ấy.

Dáng đứng của một con người đã ngã xuống nhưng vẫn như đang hướng về phía trước.

Và từ cảm xúc ấy, Lê Anh Xuân viết nên bài thơ “Dáng đứng Việt Nam”.

Anh viết về một người chiến sĩ.

Nhưng thực ra, anh đang viết về cả một thế hệ.

Một thế hệ đã đi qua tuổi trẻ bằng chiến tranh.

Một thế hệ đã chọn đứng lên khi đất nước cần.

Một thế hệ mà tuổi đôi mươi không được tính bằng những năm tháng bình yên, mà bằng những ngày hành quân, những trận đánh và những người bạn đã nằm lại.

Hình ảnh người chiến sĩ giữa đường băng Tân Sơn Nhất trở thành một biểu tượng.

Một con người rất bình dị.

Không tên trong những dòng thơ đầu tiên.

Không cần một tượng đài.

Không cần một lời ca tụng dài.

Chỉ cần một dáng đứng.

Vậy mà từ dáng đứng ấy, cả một Tổ quốc như được nâng lên.

Bởi đó không còn là dáng đứng của riêng một người.

Đó là dáng đứng của Việt Nam.

Của một dân tộc không chịu khuất phục.

Của những con người dù ngã xuống vẫn hướng về phía trước.

Bài thơ ra đời trong năm 1968, khi chiến tranh vẫn đang tiếp diễn. Lê Anh Xuân không thể biết rằng tác phẩm ấy sẽ sống lâu đến thế. Ông cũng không thể biết mình sẽ sớm trở thành một phần của chính thế hệ mà mình đang viết về.

Chỉ vài tháng sau...

Ngày 21 tháng 5 năm 1968, Lê Anh Xuân hy sinh trong một trận càn của quân đội Mỹ tại huyện Cần Đước, Long An.

Anh mới 28 tuổi.

Hai mươi tám tuổi.

Một tuổi đời vẫn còn quá trẻ.

Một người vừa mới sống, vừa mới viết, vừa mới đi qua chiến tranh nhưng chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước hòa bình.

Anh chưa kịp trở về Bến Tre.

Chưa kịp nhìn thấy những hàng dừa quê hương trong một ngày không còn tiếng súng.

Chưa kịp nghe những bài thơ của mình được đọc trong những lớp học của một đất nước thống nhất.

Chưa kịp nhìn thấy mùa xuân mà anh hằng mong đợi.

Nhưng anh đã để lại một điều lớn hơn cả một cuộc đời.

Những câu thơ.

Và một dáng đứng.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Sài Gòn ngày nay đã trở thành một thành phố hiện đại.

Đường băng Tân Sơn Nhất giờ không còn là chiến trường.

Những chiếc máy bay cất cánh trong bầu trời hòa bình.

Những con đường đông đúc người qua lại.

Những đứa trẻ đến trường.

Những gia đình sum họp.

Mọi thứ dường như đã rất xa mùa xuân năm 1968.

Nhưng nếu một ngày nào đó nghe lại câu chuyện về “Dáng đứng Việt Nam”, có lẽ chúng ta sẽ hiểu rằng bình yên hôm nay không phải tự nhiên mà có.

Nó được đánh đổi bằng tuổi xuân của những con người như Lê Anh Xuân.

Bằng sự hy sinh của người chiến sĩ Nguyễn Văn Mẹo.

Bằng những người lính đã nằm lại trên đường băng, trong rừng sâu, bên những con đường không tên.

Và bằng cả một thế hệ đã bước vào chiến tranh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Lê Anh Xuân đã từng là một người thầy.

Một nhà thơ.

Một người con của miền Nam.

Nhưng khi Tổ quốc cần, anh trở thành người chiến sĩ.

Và rồi chính anh cũng trở thành một phần của mùa xuân mà mình đã viết.

Anh ra đi khi mới 28 tuổi.

Nhưng những câu thơ của anh vẫn còn ở lại.

Vẫn có những thế hệ học sinh đọc về một người lính giữa đường băng Tân Sơn Nhất.

Vẫn có những người nghe đến “Dáng đứng Việt Nam” mà thấy nghẹn lòng.

Bởi người ta không chỉ đọc một bài thơ.

Người ta đang nhìn thấy một thời đại.

Một thời đại mà những người trẻ đã đứng lên bằng tất cả những gì mình có.

Tuổi trẻ.

Lòng yêu nước.

Và niềm tin vào ngày mai.

Lê Anh Xuân đã nằm lại giữa chiến trường.

Nhưng cái chết của anh không phải là dấu chấm hết.

Bởi từ đó, thơ của anh tiếp tục sống.

Và dáng đứng mà anh nhìn thấy giữa mùa xuân 1968 cũng tiếp tục đứng đó, trong lịch sử dân tộc.

Đứng giữa quá khứ.

Đứng giữa hiện tại.

Và đứng như một lời nhắc nhở đối với những người đang sống trong hòa bình:

Hãy nhớ rằng phía sau một mùa xuân bình yên là những mùa xuân đã từng nhuộm đỏ bởi máu của tuổi trẻ.

Phía sau những con đường không còn tiếng súng là những người đã nằm lại để mở đường.

Và phía sau những lá cờ tung bay hôm nay...

là dáng đứng của một thế hệ không bao giờ cúi đầu.

Đó là Dáng đứng Việt Nam.

Và đó cũng là dáng đứng của Lê Anh Xuân giữa mùa xuân 1968.