LÊ ANH XUÂN: NGƯỜI CHIẾN SĨ ANH HÙNG VÀ DÁNG ĐỨNG VIỆT NAM BẤT TỬ

"Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhứt 

Nhưng Anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng 

Và Anh chết trong khi đang đứng bắn 

Máu Anh phun theo lửa đạn cầu vồng." 

Những câu thơ rực lửa ấy trong tác phẩm "Dáng đứng Việt Nam" đã trở thành một tượng đài bằng ngôn từ khắc họa trọn vẹn khí phách của thế hệ thanh niên thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Tác giả của những vần thơ bất hủ này là Lê Anh Xuân, một nhà thơ - chiến sĩ đã hiến dâng cả tuổi trẻ và ngòi bút của mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Nhà thơ Lê Anh Xuân tên thật là Ca Lê Hiến, sinh năm 1940 tại vùng đất giàu truyền thống cách mạng Bến Tre. Ông lớn lên trong một gia đình trí thức yêu nước, có cha là giáo sư Ca Văn Thỉnh - một nhà nhân sĩ, nhà nghiên cứu văn học uy tín. Năm 1954, sau Hiệp định Geneva, cậu thiếu niên Ca Lê Hiến cùng gia đình tập kết ra Bắc. Tại đây, ông được học tập trong môi trường giáo dục của chế độ mới và bộc lộ năng khiếu văn chương từ rất sớm. Ông thi đỗ vào Khoa Lịch sử của trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, tốt nghiệp xuất sắc và được giữ lại làm cán bộ giảng dạy của trường.

Giữa lúc tương lai khoa học đang mở rộng trước mắt, tiếng gọi từ quê hương miền Nam ruột thịt đang oằn mình trong khói lửa chiến tranh đã thôi thúc người trí thức trẻ. Cuối năm 1964, Ca Lê Hiến tình nguyện rời bục giảng đại học, vượt dãy Trường Sơn hiểm trở để trở về miền Nam chiến đấu. Ông lấy bút danh là Lê Anh Xuân và được phân công đảm nhiệm công tác tại Tiểu ban Văn nghệ thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam. Từ một thầy giáo trẻ ở hậu phương, ông nhanh chóng thích nghi với cuộc sống gian khổ nơi chiến trường, trực tiếp đi vào những vùng trọng điểm, bám sát các đơn vị chiến đấu để lấy chất liệu sáng tác.

Bước sang năm 1968, cuộc kháng chiến bước vào giai đoạn bản lề với cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân. Nhà thơ Lê Anh Xuân đã trực tiếp có mặt tại các mũi tiến công hướng về Sài Gòn. Xúc động trước sự hy sinh anh dũng của một chiến sĩ giải phóng quân trên đường băng sân bay Tân Sơn Nhất, ông đã sáng tác bài thơ "Dáng đứng Việt Nam" ngay tại mặt trận khốc liệt. Bài thơ ra đời như một sự kết tinh cao độ giữa tư duy lịch sử sâu sắc của một người thầy giáo và tâm hồn nhạy cảm của một người nghệ sĩ chiến sĩ. Hình ảnh người chiến sĩ hy sinh trong tư thế đứng bắn đã được ông khái quát hóa thành biểu tượng của toàn thể dân tộc Việt Nam: kiên cường, bất khuất và không bao giờ khuất phục trước kẻ thù.

Nhưng số phận nghiệt ngã đã không cho người nghệ sĩ tài hoa ấy đi hết cuộc chiến tranh. Ngày 24 tháng 5 năm 1968, trong một trận oanh tạc ác liệt của máy bay đối phương tại vùng phụ cận Sài Gòn (nay thuộc huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh), nhà thơ Lê Anh Xuân đã anh dũng hy sinh khi mới 28 tuổi. Sự ra đi của ông khi tài năng đang ở độ chín rộ là một mất mát vô cùng to lớn cho nền văn học cách mạng Việt Nam.

Dù cuộc đời ngắn ngủi, Lê Anh Xuân đã kịp để lại một gia tài văn học đáng trân trọng với các tập thơ như "Tiếng gà gáy", "Hoa dừa" và trường ca "Nguyễn Văn Trỗi". Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho nền văn học và sự nghiệp giải phóng đất nước, ông đã vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học - Nghệ thuật năm 2001 và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2011. Tên tuổi của Lê Anh Xuân và "Dáng đứng Việt Nam" sẽ luôn sống mãi trong tâm khảm của các thế hệ mai sau như một minh chứng oai hùng về một thời đại cả dân tộc ra trận.