Lê Anh Xuân và bài thơ Dáng đứng Việt Nam

Lê Anh Xuân là một nhà thơ trẻ của miền Nam, sinh năm 1940. Khi chiến tranh diễn ra, anh vừa tham gia công tác văn nghệ vừa trực tiếp đến những địa bàn chiến sự. Thơ của anh mang tình yêu quê hương, ký ức về miền Nam và hình ảnh những người chiến sĩ. Trong những ngày sôi động của cuộc Tổng tiến công Mậu Thân 1968, anh sáng tác bài “Dáng đứng Việt Nam”, tác phẩm gắn tên tuổi mình với hình tượng một người lính kiên cường.

Theo Báo Quân đội nhân dân, bài thơ được viết giữa bối cảnh chiến đấu năm 1968 và khắc họa một chiến sĩ hy sinh trong tư thế vẫn chiến đấu tại khu vực sân bay Tân Sơn Nhất. Từ một hình ảnh của cuộc chiến, nhà thơ tạo nên biểu tượng về sức mạnh tinh thần. Điều quan trọng khi biên soạn chuyện có thật là không nhầm từng hình ảnh và lời thơ với một bản tường thuật nguyên văn. Thơ lựa chọn, khái quát và sáng tạo; lịch sử cần xác định hoàn cảnh sáng tác, nhân vật được tìm hiểu và những tư liệu có thể đối chiếu.

Lê Anh Xuân hy sinh ngày 24 tháng 5 năm 1968, khi chưa tròn hai mươi tám tuổi. Cái chết khiến dự định sáng tác của anh phải dừng lại. Các tập thơ được xuất bản và sưu tầm về sau giúp nhiều người biết đến tiếng nói của một thế hệ cầm bút đang ở tuổi sung sức nhưng phải sống gần cái chết. Trong hoàn cảnh ấy, viết thơ không chỉ là hoạt động thẩm mỹ; đó còn là cách giữ gìn ký ức về người và đất, chia sẻ niềm tin với đồng đội.

“Dáng đứng Việt Nam” vẫn được nhiều thế hệ nhắc đến vì hình tượng cô đọng, đầy cảm xúc. Nhưng phía sau bài thơ nổi tiếng là một con người thật, từng làm việc, hành quân và chứng kiến chiến tranh. Tưởng nhớ Lê Anh Xuân bằng cả cuộc đời lẫn tác phẩm sẽ giúp bài thơ trở thành chiếc cầu nối đến lịch sử, chứ không khiến người đọc quên rằng mỗi chiến sĩ trong chiến tranh đều có một thân phận riêng.