Lê Bá Dương – Người lính mang ký ức Thành cổ đi cùng năm tháng
Mỗi mùa tháng Bảy, khi hàng nghìn người tìm về Di tích Quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị và bên dòng Sông Thạch Hãn để dâng hương tưởng niệm, người ta lại nhắc đến cựu chiến binh Lê Bá Dương – người lính đã đi qua 81 ngày đêm khốc liệt của mùa hè đỏ lửa năm 1972 và dành cả cuộc đời sau chiến tranh để gìn giữ ký ức về những đồng đội đã mãi mãi nằm lại.
Ở tuổi đôi mươi, Lê Bá Dương cùng hàng vạn chiến sĩ từ khắp mọi miền đất nước hành quân vào chiến trường Quảng Trị. Mùa hè năm 1972, Thành cổ Quảng Trị trở thành nơi diễn ra một trong những trận chiến ác liệt nhất trong lịch sử dân tộc. Suốt 81 ngày đêm, bom đạn dội xuống không ngừng, từng mét đất thấm đẫm máu của những người lính đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng để giữ vững từng tấc thành.
Lê Bá Dương là một trong số ít những người may mắn trở về. Nhưng chiến tranh chưa bao giờ thực sự khép lại trong ký ức của ông. Mỗi lần trở lại Quảng Trị, ông lại nhớ về những đồng đội đã mãi mãi gửi tuổi hai mươi dưới lòng Thành cổ hay hòa mình vào dòng Thạch Hãn.
Có lẽ vì thế mà những câu thơ của ông đã lay động trái tim biết bao người Việt Nam:
"Đò lên Thạch Hãn ơi... chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.
Có tuổi hai mươi thành sóng nước,
Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm."
Bốn câu thơ ngắn gọn nhưng chứa đựng nỗi đau, sự tri ân và tình đồng đội sâu nặng. Không chỉ là cảm xúc của riêng Lê Bá Dương, đó còn là tiếng lòng của cả một thế hệ người lính đã chứng kiến biết bao đồng đội ngã xuống giữa dòng sông và lòng Thành cổ. Những câu thơ ấy đến nay vẫn được đọc trong nhiều lễ tưởng niệm, lễ thả hoa đăng trên sông Thạch Hãn và các chương trình giáo dục truyền thống.
Sau chiến tranh, Lê Bá Dương không chọn cách sống lặng lẽ với ký ức của riêng mình. Ông dành nhiều năm trở lại chiến trường xưa, tham gia các hoạt động tri ân, hỗ trợ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ và kể lại những câu chuyện về Thành cổ Quảng Trị cho thế hệ trẻ. Mỗi cuộc gặp gỡ với học sinh, sinh viên hay đoàn viên thanh niên đều là một buổi học lịch sử đặc biệt, nơi lịch sử được kể bằng ký ức của người trong cuộc chứ không chỉ bằng những con số hay trang sách.
Điều mà người cựu chiến binh luôn nhắn gửi không phải là sự bi thương của chiến tranh, mà là giá trị của hòa bình. Theo ông, sự tri ân lớn nhất dành cho những người đã hy sinh không chỉ là những nén hương hay vòng hoa tưởng niệm, mà còn là việc thế hệ hôm nay sống có lý tưởng, học tập, lao động và cống hiến để xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, Thành cổ Quảng Trị đã phủ màu xanh của hòa bình. Nhưng với Lê Bá Dương, nơi ấy vẫn là "địa chỉ của ký ức", nơi mỗi tấc đất đều có bóng dáng đồng đội. Ông trở thành chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, để những câu chuyện về mùa hè đỏ lửa năm 1972 không bị lãng quên theo thời gian.
Có những người lính đã hóa thân vào đất mẹ. Có những người lính trở về mang theo ký ức của đồng đội để kể tiếp câu chuyện hòa bình. Lê Bá Dương là một người như thế. Cuộc đời ông là minh chứng rằng chiến tranh có thể lùi xa, nhưng lòng biết ơn và trách nhiệm gìn giữ lịch sử sẽ còn được truyền lại mãi cho các thế hệ mai sau.
