LÊ BÁ DƯƠNG – NHỮNG BÔNG HOA TRÊN DÒNG THẠCH HÃN

Có những nghĩa cử bắt đầu từ một người, rồi trở thành một nghi thức của cả cộng đồng.

Câu chuyện về những bông hoa trên dòng Thạch Hãn là một câu chuyện như vậy.

Người khởi đầu câu chuyện ấy là Lê Bá Dương, một người lính quê Nghệ An, chiến đấu tại Quảng Trị trong những năm tháng ác liệt của chiến tranh.

Ông nhập ngũ năm 1968 khi tuổi còn rất trẻ, được biên chế về Đại đội 3, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 27, mặt trận B5. Những trận đánh đầu đời đã đưa người lính trẻ ấy trở thành Dũng sĩ diệt Mỹ, Dũng sĩ diệt cơ giới và sau này là một trong những nhân vật gắn bó sâu sắc với ký ức chiến trường Quảng Trị.

Trong chiến tranh, ông chứng kiến quá nhiều đồng đội ngã xuống.

Có những người hy sinh ngay trước mắt.

Có người nằm lại trên những quả đồi.

Có người chìm xuống dòng Thạch Hãn khi vượt sông để vào Thành cổ.

Sau chiến tranh, người lính trở về.

Nhưng ký ức không trở về cùng ông.

Nó ở lại với dòng sông.

Ở lại với những người bạn không bao giờ còn được nhìn thấy quê nhà.

Năm 1987, Lê Bá Dương trở lại Quảng Trị. Ông vào chợ mua hoa rồi thuê một chiếc thuyền nhỏ ra giữa dòng Thạch Hãn. Những bông hoa được ông thả xuống nước để tưởng nhớ những đồng đội đã nằm lại dưới lòng sông.

Không có nghi lễ lớn.

Không có sân khấu.

Không có đội hình danh dự.

Chỉ có một người lính trở lại chiến trường cũ và mang theo những bông hoa dành cho bạn mình.

Nhưng nghĩa cử ấy được ông lặp lại qua nhiều năm.

Rồi nhiều cựu chiến binh khác cùng làm.

Và sau này, thả hoa trên sông Thạch Hãn trở thành một hình ảnh quen thuộc trong các hoạt động tri ân tại Quảng Trị.

Từ một bó hoa của một người lính, một dòng sông trở thành nơi tưởng niệm.

Những người đến Quảng Trị mang theo hoa.

Có người mang đất quê nhà.

Có người mang nước từ giếng quê.

Có người mang nắm gạo, nhúm muối.

Tất cả đều muốn gửi một phần quê hương đến những người đã nằm lại nơi này.

Lê Bá Dương sau đó còn xây dựng chương trình “Đưa quê hương vào cho đồng đội”, kết nối đất và nước từ nhiều miền quê với chiến trường Quảng Trị. Năm 2009, chương trình được tổ chức lần đầu; những năm sau đó tiếp tục mở rộng với sự tham gia của các cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ.

Câu chuyện về Lê Bá Dương còn gắn với một bài thơ mà nhiều thế hệ đã thuộc:

“Đò lên Thạch Hãn ơi… chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm
Có tuổi hai mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ, mãi mãi ngàn năm.”

Những câu thơ ấy được ông viết từ nỗi nhớ đồng đội. Sau này, chúng trở thành một trong những biểu tượng văn hóa gắn với dòng Thạch Hãn và Thành cổ Quảng Trị.

Điều đặc biệt là Lê Bá Dương không chỉ nhớ đồng đội bằng những lời kể.

Ông biến nỗi nhớ thành hành động.

Hằng năm, ông và những người đồng đội trở lại Quảng Trị.

Thắp hương.

Thả hoa.

Tìm kiếm hài cốt.

Đưa đất quê nhà vào cho những người đã không thể trở về.

Đó là một cách khác để người lính tiếp tục chiến đấu sau chiến tranh – chiến đấu chống lại sự lãng quên.

Có lần, bên dòng Thạch Hãn, ông gặp một cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Quảng Trị. Hai người từng đứng ở hai phía của chiến tuyến. Nhưng trước dòng sông nơi biết bao người đã chết, họ cùng thả hoa và cùng tưởng niệm những người đã mất.

Khoảnh khắc ấy cho thấy chiến tranh có thể chia con người thành những chiến tuyến, nhưng ký ức về những người đã chết có thể trở thành điểm gặp nhau của những người còn sống.

Thạch Hãn hôm nay vẫn chảy.

Những bến thả hoa đã trở thành địa chỉ quen thuộc của người dân và cựu chiến binh mỗi dịp tháng Bảy.

Những bông hoa trôi trên mặt nước.

Nhẹ nhàng.

Không tiếng súng.

Không khói lửa.

Nhưng phía sau mỗi bông hoa là một cái tên.

Một tuổi trẻ.

Một quê hương.

Một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm.

Và một người lính đã trở về để nói với đồng đội rằng:

Các anh chưa bao giờ bị lãng quên.