LÊ BÁ TRINH – NGƯỜI ĐỒNG HÀNH CÙNG PHONG TRÀO DUY TÂN

Một sĩ phu chọn trở về với làng quê

Lê Bá Trinh là một trong những sĩ phu Quảng Nam tham gia phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX. Ông thuộc lớp trí thức trưởng thành từ nền giáo dục Nho học nhưng phải đối diện với một thời đại hoàn toàn khác.

Nếu trước đây con đường lập thân thường gắn với khoa cử và làm quan, thì đầu thế kỷ XX, những biến động của đất nước buộc nhiều sĩ phu phải đặt ra câu hỏi mới: làm thế nào để xã hội thay đổi và đất nước có đủ sức tự chủ?

Lê Bá Trinh cùng những người đồng chí hướng tham gia những hoạt động nhằm thay đổi đời sống xã hội. Phong trào Duy Tân chú trọng mở trường, tổ chức hội nghề nghiệp, khuyến khích sản xuất và nâng cao nhận thức của người dân.

Những hoạt động ấy diễn ra trong sự theo dõi của chính quyền thực dân. Bởi vậy, ngay cả một việc tưởng như bình thường là mở trường hay tổ chức sản xuất cũng có thể trở thành hoạt động khiến chính quyền lo ngại.

Câu chuyện về Lê Bá Trinh giúp chúng ta nhìn thấy một mặt khác của phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX. Không phải tất cả những người yêu nước đều đứng trên chiến trường. Có những người trở về làng quê, góp sức vào giáo dục, kinh tế và tổ chức cộng đồng.

Đó là một con đường âm thầm hơn, nhưng phản ánh một chuyển biến lớn trong tư duy của tầng lớp sĩ phu: cứu nước không chỉ là đánh giặc mà còn là chuẩn bị cho một xã hội có dân trí và thực lực.