Lê Cồng - một người con anh hùng của dân tộc

Lê Cồng sinh năm 1921, quê ở làng Hiển Vinh xã Duy Ninh. Lê Cồng là người có học thức, đã tham gia cách mạng từ cách mạng tháng Tám. Ông vào đội tự vệ xã, tham gia huấn luyện tự vệ, tuần tra, canh gác bảo vệ xóm làng quê hương.

Thấy Lê Cồng hăng hái, tích cực lại có kiến thức và say mê luyện tập, huyện đã cử ông đi dự một lớp huấn luyện quân sự. Học xong, ông được ở lại công tác ở ban Huấn luyện quân sự huyện Quảng Ninh. Giữa năm 1949, ông được kết nạp vào Đảng và đưa về làm Xã đội trưởng Duy Ninh để tổ chức phong trào quần chúng ở địa phương này. Xã đội trưởng Lê Cồng đã cùng với chi ủy lãnh đạo chỉ huy xây dựng làng chiến đấu kiểu mẫu và phong trào “quật khởi” ở Duy Ninh có kết quả lớn.

Tháng 7 năm 1950, Tỉnh thành lập xã Ninh Châu gồm 3 xã Võ Ninh, Duy Ninh và Hàm Ninh nhập lại, đồng chí Lê Cồng được Quyết định làm Xã đội trưởng Ninh Châu. Đồng chí chỉ huy du kích xã, ban ngày huấn luyện ở vùng tự do Tân - An - Trường - Vạn, đêm về phối hợp với bộ đội phục kích đánh địch dọc đường Quốc lộ 1A từ bến phà Quán Hàu đến Mỹ Trung, gây cho chúng nhiều thiệt hại. Nhiều lần địch hành quân càn quét vào Ninh Châu đồng chí chỉ huy chống càn thắng lợi. Tháng 10 năm 1950 lụt lớn, mùa màng mất, hầm hó sập, một số nhân dân lo lắng hoang mang. Đồng chí Lê Cồng ngày đêm cùng chi ủy giải quyết khó khăn về đời sống cho nhân dân, chỉ huy tu sửa hầm hào, công sự chiến đấu, củng cố các đơn vị du kích các làng và của xã Ninh Châu.

Nhiều lần càn vào Ninh Châu bị thất bại, bọn Pháp và Ngụy quân quyết tập trung một cuộc hành quân càn quét lớn vào Ninh Châu mà trọng điểm là vùng Duy Ninh. Ngày 18 tháng 5 năm 1951, chúng tập trung quân các đơn vị từ Đồng Hới đến Hòa Luật Nam gồm 2 Tiểu đoàn mở trận càn vào Ninh Châu. Chúng tiến công từ sáng sớm. Trên trời 2 chiếc máy bay hen-cắt đủ loại lượn lội bắn phá. Dưới sông Kiến Giang 2 chiếc ca nô địch tiến đánh hai thuyền tự. Trên bộ 3 cánh quân tiến từ Trúc Ly, Tráng Thiệp và Mý Trung tiến vào hướng Duy Ninh. mặc dù đương đầu với lực lượng địch đông gấp nhiều lần, du kích Duy Ninh vẫn chiến đấu ngoan cường. Địch đi đến đâu cũng vấp phải bom, mìn, hầm chông, lựu đạn. Nhiều tên chết và bị thương. nhưng so sánh lực lượng quá chênh lệch, Bn chỉ huy xã đội quyết định phân tán nhỏ lực lượng, tạm thời rút xuống hầm bí mật. Đến 9 giờ sáng, chúng tập trung về làng Hiển Vinh, vì có chỉ điểm báo với chúng ban lãnh đạo Ninh Châu ở đó. Chúng bao vây nhà đồng chí L:ê Cồng. Hầm trú ẩn nhà đồng chí Lê Cồng có các đồng chí Nguyễn Mậu Khuể - Bí thư xã ủy, đồng chí Nguyễn Ngải và Nguyễn Viết Vèn xã đội phó và một số cán bộ khác. Chúng bắt mẹ đồng chí Lê Cồng và một số du kích đánh đập, tra tấn dã man. Ngồi dưới hầm nghe tiếng quát tháo, đánh đập, chửi rủa của chúng và tiếng la của mẹ, tiếng đào bới hầm mỗi lúc một gần, ai cũng trào lên uất hận. Đồng chí Lê Công tung nắp hầm phóc lên và nói dõng dạc: “Tao đây. Những người nãy chỉ là người phục tùng mệnh lệnh của tao”. Bọn địch bị bất ngờ nhốn nháo tản ra. Thừa cơ, đồng chí Công ném một quả lựu đạn làm một số tên địch chết và bị thương.

Tên đồng chí Lê Cồng đã từ lâu làm cho giặc lo sợ. Tên Lang ở Trung Quán, một tên Việt gian khét tiếng gian ác, lắm mưu mẹo, đã bị anh và đội du kích trừng trị đến bây giờ còn làm chúng run sợ. Giờ đây thấy đồng chí Cồng trong vòng vây, chúng quyết bắt sống. Trong tay đồng chí chỉ còn 1 quả lựu đạn mà lại là loại chậm cháy. Chúng dùng báng súng nện vào người đông chi. Hàng chục tên xông vào đè đồng chí xuống đất và trói nghiến. Tên quan hai Pháp nham hiểm dò tra mua chuộc. Đồng chí ung dung, điềm tĩnh đúng tiếng Pháp vạch trần dã tâm cướp nước của hắn. Do có chỉ điểm, bọn giặc đào hầm, bắt được đồng chí Nguyễn Mậu Khuể – Bí thư xã ủy, hai đồng chí xã đội phó Nguyễn Ngãi và Nguyễn Viết Ven cùng một số cán bộ du kích khác.

Ngày 20 tháng 5 năm 1951 chúng chở tất cả những người bị bắt về Đồng Hới. Ngồi trên xe quân sự có 4 tên lính đi kèm. Tay ai cũng bị chúng trói và buộc vào thành xe. Đồng chí Lê Cồng vẫn lăn mò mò được nút trói. Đến Cầu Dài, xe từ từ giảm tốc độ để qua cầu. Lợi dụng lúc xe chạy chậm, đồng chí Lê Công rút nút trói, rút mạnh hai tay ra khỏi dây trói, hô khẩu hiệu “Hồ Chủ tịch muôn năm” rồi nhảy xuống sông. Bọn địch trên xe liền xả súng bắn theo đồng chí. Máu của đồng chí đỏ loang mặt sông. Đồng chí hy sinh vừa tròn 30 tuổi.

Tấm gương anh dũng, gan dạ, mưu trí của đồng chí suốt mấy năm chiến đấu và chỉ huy du kích Ninh Châu mãi mãi là niềm tự hào của nhân dân xã Ninh Châu.