LÊ ĐẠI HÀNH – VỊ HOÀNG ĐẾ PHÁ TỐNG, BÌNH CHIÊM VÀ KIẾN TẠO ĐẠI CỒ VIỆT
Lê Hoàn (941–1005), tức Hoàng đế Lê Đại Hành, là vị vua sáng lập triều Tiền Lê, một trong những nhân vật kiệt xuất của lịch sử Việt Nam thế kỷ X. Ông không chỉ nổi tiếng với chiến công đánh bại quân Tống năm 981 mà còn có nhiều đóng góp trong việc củng cố nền độc lập, phát triển kinh tế và xây dựng quốc gia Đại Cồ Việt.
Từ Thập đạo tướng quân đến ngôi Hoàng đế
Lê Hoàn sinh năm 941, xuất thân trong hoàn cảnh nghèo khó. Quê quán của ông còn có những ý kiến khác nhau, trong đó có truyền thống xác định ông quê ở vùng Xuân Lập, Thanh Hóa.
Từ trẻ, ông đã theo Đinh Bộ Lĩnh tham gia dẹp loạn 12 sứ quân, lập nhiều công lao và được tin dùng. Năm 971, dưới triều Đinh Tiên Hoàng, ông được phong chức Thập đạo tướng quân, nắm quyền chỉ huy quân đội.
Năm 979, Đinh Tiên Hoàng và con trưởng Đinh Liễn bị sát hại, triều đình rơi vào khủng hoảng. Vua Đinh Toàn còn nhỏ tuổi, trong khi nhà Tống chuẩn bị tiến quân xâm lược Đại Cồ Việt.
Trước tình thế nguy cấp, năm 980, Lê Hoàn được tôn lên ngôi Hoàng đế với sự ủng hộ của Thái hậu Dương Vân Nga và một bộ phận quan lại, tướng lĩnh, mở đầu vương triều Tiền Lê.
Đại phá quân Tống năm 981
Năm 981, nhà Tống huy động quân đội tiến đánh Đại Cồ Việt theo cả đường thủy và đường bộ, với các tướng như Hầu Nhân Bảo, Tôn Toàn Hưng và Trần Khâm Tộ.
Lê Đại Hành trực tiếp tổ chức kháng chiến, bố trí lực lượng phòng thủ tại những vị trí chiến lược, trong đó có khu vực sông Bạch Đằng.
Quân Đại Cồ Việt tổ chức đánh chặn, chia cắt các đạo quân xâm lược, khiến chúng không thể phối hợp hiệu quả. Tướng Hầu Nhân Bảo bị giết, nhiều lực lượng quân Tống chịu tổn thất nặng nề và phải rút lui.
Chiến thắng năm 981 không chỉ bảo vệ nền độc lập vừa được khôi phục mà còn khẳng định khả năng tự chủ của Đại Cồ Việt trước một đế chế hùng mạnh phương Bắc.
Đây là chiến công quân sự nổi bật nhất trong cuộc đời Lê Đại Hành.
Bình Chiêm và củng cố vị thế quốc gia
Năm 982, sau khi quan hệ với Champa trở nên căng thẳng và sứ thần Đại Cồ Việt bị bắt giữ, Lê Đại Hành thân chinh tiến đánh Champa.
Quân Đại Cồ Việt tiến vào kinh đô Indrapura, đánh bại quân Champa và giết vua Paramesvaravarman I, được sử Việt gọi là Bê Mi Thuế.
Chiến dịch này góp phần củng cố vị thế của Đại Cồ Việt ở phía nam, đồng thời thể hiện khả năng tổ chức những cuộc hành quân xa của quân đội Tiền Lê.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng từ sau năm 982, Champa hoàn toàn thần phục Đại Cồ Việt, bởi quan hệ giữa hai quốc gia tiếp tục có những biến động.
Vị vua chăm lo xây dựng đất nước
Không chỉ có tài cầm quân, Lê Đại Hành còn chú trọng phát triển kinh tế và củng cố bộ máy nhà nước.
Năm 987, ông thực hiện lễ cày ruộng tịch điền tại Đọi Sơn, thể hiện sự coi trọng nông nghiệp và khuyến khích sản xuất.
Nhà vua cũng quan tâm đến việc đào kênh, mở đường, cải thiện giao thông đường thủy nhằm phục vụ sản xuất, vận chuyển quân lương và quản lý lãnh thổ. Những công trình này gắn với sự hình thành, phát triển của hệ thống kênh nhà Lê về sau.
Trong ngoại giao, Lê Đại Hành chủ trương duy trì quan hệ với nhà Tống sau chiến tranh, vừa giữ vững nền độc lập, vừa tránh những cuộc xung đột không cần thiết.
Dưới thời ông, kinh đô Hoa Lư tiếp tục được củng cố, tạo nền tảng cho sự ổn định của đất nước sau những biến động cuối triều Đinh.
Dấu ấn của một bậc anh hùng dân tộc
Năm 1005, Lê Đại Hành qua đời sau 25 năm trị vì.
Cuộc đời ông gắn với những bước ngoặt quan trọng của lịch sử dân tộc: từ công cuộc thống nhất đất nước dưới thời Đinh Bộ Lĩnh, cuộc kháng chiến chống Tống năm 981 đến quá trình củng cố quốc gia Đại Cồ Việt.
Sử thần Ngô Sĩ Liên từng đánh giá cao tài năng quân sự của ông, đặc biệt qua chiến công đánh Tống và tiến đánh Champa.
Nếu Đinh Tiên Hoàng là người có công thống nhất đất nước, đặt nền móng cho quốc gia Đại Cồ Việt, thì Lê Đại Hành là vị Hoàng đế đã bảo vệ nền độc lập ấy trước ngoại xâm, đồng thời tiếp tục củng cố quốc gia trong buổi đầu tự chủ.
Chiến công và sự nghiệp của Lê Đại Hành đã góp phần tạo tiền đề cho sự phát triển của đất nước dưới vương triều Lý sau này.
