LÊ HOÀI ĐÔN (1924 - 1950), TRƯỞNG BAN TUYÊN HUẤN ĐẦU TIÊN CỦA BẾN TRE

Lê Hoài Đôn, còn gọi là Sáu Đôn, bí danh Trường Chiến, con của ông Lê Minh Hưng và bà Huỳnh Thị Biểu, sinh năm 1924 tại làng Phước Mỹ, tổng Bảo Hựu, tỉnh Bến Tre (nay là xã Phước Long, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre), là vùng quê nghèo nhưng có truyền thống yêu nước. Tuy không phải thuộc gia đình khá giả, nhưng từ nhỏ vốn thông minh, học giỏi, nên năm 13 tuổi, Lê Hoài Đôn được cha mẹ đưa qua học trường Collège de Mỹ Tho (nay là Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu, tỉnh Tiền Giang). Ba năm học ở đây, Lê Hoài Đôn đều đạt loại giỏi và tốt nghiệp loại xuất sắc, được học bổng tiếp tục học Trường Trung học Pétrus Ký ở Sài Gòn (nay là Trường THPT Lê Hồng Phong).

Năm 1945, trước khí thế sục sôi của cách mạng, chuẩn bị tổng khởi nghĩa cả nước, Lê Hoài Đôn hăng hái đứng vào hàng ngũ những người thanh niên yêu nước tại Sài Gòn, rồi quay trở về quê tham gia tổng khởi nghĩa cướp chính quyền ở Bến Tre. Cách mạng tháng Tám thành công, vốn bản tính giản dị, có học thức, lại có năng khiếu vận động quần chúng, nên Lê Hoài Đôn được lãnh đạo điều động về công tác tuyên truyền của tỉnh. Đầu năm 1946, Lê Hoài Đôn được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, được phân công phối hợp với ông Trần Trường Sinh - Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy mở các lớp bồi dưỡng chính trị, nghiệp vụ công tác cho cán bộ phong trào. Năm 1947, Trường Cán bộ Việt Minh (tiền thân của Trường Chính trị tỉnh ngày nay) ra đời, điểm trường đặt tại Bần Mít, thuộc làng Thạnh Phong, quận Thạnh Phú. Lê Hoài Đôn là một trong những giảng viên đầu tiên của trường.

Đầu năm 1948, Đoàn Văn hóa kháng chiến (tiền thân của Hội Văn học nghệ thuật Nguyễn Đình Chiểu ngày nay) được thành lập, có trên 40 hội viên. Ông Lê Hoài Đôn được bầu làm Thư ký. Đây là tổ chức văn nghệ đầu tiên tập hợp lực lượng làm công tác văn hóa - văn nghệ của tỉnh.

Ngày 5/12/1948, Thường vụ Trung ương Đảng quyết định thành lập Ban Tuyên huấn Trung ương và chủ trương thành lập Ban Tuyên huấn ở các tỉnh. Đầu năm 1949, tại xã Ngãi Đăng, huyện Mỏ Cày Nam, Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy Bến Tre được thành lập. Ông Lê Hoài Đôn, Tỉnh ủy viên được giao làm Trưởng ban (lúc này ông Trần Trường Sinh đang bị bệnh nặng đã nghỉ an dưỡng, trị bệnh). Nếu như những ngày đầu kháng chiến chưa lập Ban Tuyên huấn, ông Trần Trường Sinh được phân công phụ trách công tác tư tưởng, thì ông Lê Hoài Đôn chính thức là người Trưởng ban Tuyên huấn đầu tiên của Tỉnh ủy Bến Tre.

Cuối năm 1949, Lê Hoài Đôn được cử đi học Trường Đảng Trường Chinh (Trường Đảng Trung ương ở Nam Bộ); khi trở về, trên chiến trường Bến Tre, địch phản kích ác liệt, lấn chiếm hầu hết vùng tự do. Tháng 11/1950, Tỉnh ủy họp bàn kế hoạch đối phó. Tại hội nghị này, Lê Hoài Đôn được bổ sung vào Ban Thường vụ Tỉnh ủy và được phân công phụ trách vùng C (gồm các huyện Mỏ Cày, Chợ Lách và Sóc Sãi).

Đầu tháng 12/1950, ông cùng đoàn cán bộ tỉnh từ Thạnh Phú về Mỏ Cày để bố trí thế chiến đấu mới. Do có kẻ phản bội chỉ điểm, chiều ngày 26/12/1950, địch đưa quân đến cánh đồng An Quy (nay thuộc xã Đa Phước Hội, huyện Mỏ Cày Nam) bao vây và bắt được ông cùng với hai ông Dương Xuân Trọng và Diện (cán bộ Huyện ủy Mỏ Cày). Chúng đánh đập tra khảo tại chỗ, vô cùng man rợ, nhưng các ông vẫn kiên cường không hề khai báo. Biết mình sắp chết, Lê Hoài Đôn gắng gượng hô to:

- Việt Nam độc lập muôn năm!

- Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm!

- Hồ Chí Minh muôn năm!

Tối đến, giặc rút đi, đồng đội và nhân dân đốt đuốc đi tìm. Một cảnh tượng vô cùng thê lương, tang tóc hiện ra. Lê Hoài Đôn cùng 2 đồng đội đã anh dũng hy sinh trong hoàn cảnh bị địch mổ bụng, moi gan, thân thể bị đâm nát, máu chảy loang đỏ trên gò đất giữa đồng.

Lê Hoài Đôn tham gia cách mạng năm 21 tuổi, vào Đảng năm 22 tuổi, vào Tỉnh ủy lúc 24 tuổi và vào Ban Thường vụ Tỉnh ủy khi vừa mới 26 tuổi. Và cũng chính trong năm này, ông đã hy sinh. Cùng với Trần Trường Sinh, Lê Hoài Đôn và Dương Xuân Trọng là những giảng viên chính trị đầu tiên của Bến Tre. Ông cũng là người am hiểu và có năng khiếu trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, được giới văn nghệ sĩ đương thời tín nhiệm bầu giữ chức vụ cao nhất trong Đoàn Văn hóa kháng chiến Bến Tre. Lê Hoài Đôn cũng là người được Tỉnh ủy tin tưởng giao nhiệm vụ Trưởng ban Tuyên huấn đầu tiên khi Ban mới được thành lập.

Lê Hoài Đôn, một cán bộ lãnh đạo trẻ của Đảng bộ Bến Tre, sống khiêm tốn, giản dị, chết dũng cảm kiên cường, cống hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân vì dân, vì nước, hy sinh xứng đáng là một anh hùng, một tấm gương sáng cho lớp trẻ hậu thế học tập, noi theo.

Tên ông được đặt cho một trường trung học phổ thông ở huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre. Nay thuộc xã Thạnh Phú, tỉnh Vĩnh Long.