LÊ HỒNG PHONG – NGƯỜI CÁCH MẠNG TRỞ VỀ TỪ NHỮNG NĂM THÁNG LƯU ĐÀY

1. Từ người thanh niên Nghệ An đến con đường cách mạng

Lê Hồng Phong sinh năm 1902 tại Nghệ An. Ông trưởng thành trong thời kỳ phong trào yêu nước và phong trào công nhân đang có những chuyển biến mạnh mẽ. Từ một thanh niên yêu nước, Lê Hồng Phong từng bước tham gia hoạt động cách mạng và sau đó được đào tạo trong phong trào cộng sản quốc tế.

Con đường của ông gắn với những năm tháng hoạt động ở nước ngoài, học tập lý luận, huấn luyện quân sự và xây dựng tổ chức. Những trải nghiệm đó tạo nên một nhà cách mạng có khả năng kết hợp giữa lý luận và hoạt động thực tiễn. Trong thời kỳ Đảng Cộng sản Đông Dương bị thực dân Pháp đàn áp mạnh, Lê Hồng Phong trở thành một trong những người có vai trò quan trọng trong việc khôi phục tổ chức Đảng.

Ông từng học tập tại Trường Đại học Lao động Cộng sản Phương Đông ở Liên Xô và tham gia các hoạt động của Quốc tế Cộng sản. Đây là thời kỳ ông được tiếp cận có hệ thống với lý luận cách mạng và phương pháp tổ chức một đảng cộng sản.

2. Trở về trong lúc tổ chức đang gặp khủng hoảng

Sau cao trào cách mạng 1930–1931, thực dân Pháp tiến hành khủng bố mạnh. Nhiều cán bộ chủ chốt bị bắt, nhiều cơ sở Đảng bị phá vỡ. Tổ chức cách mạng đứng trước nguy cơ bị tổn thất nghiêm trọng.

Trong hoàn cảnh ấy, Lê Hồng Phong trở về hoạt động. Ông cùng các đồng chí tìm cách khôi phục hệ thống tổ chức, nối lại liên lạc giữa các cơ sở và chuẩn bị cho việc phục hồi phong trào. Công việc này đòi hỏi sự kiên trì bởi mạng lưới cách mạng lúc ấy phải hoạt động bí mật, trong khi sự truy lùng của thực dân diễn ra liên tục.

Năm 1935, Đại hội lần thứ nhất của Đảng Cộng sản Đông Dương được tổ chức tại Ma Cao, Trung Quốc. Lê Hồng Phong được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương và sau đó giữ vai trò Tổng Bí thư. Đây là một giai đoạn quan trọng trong quá trình khôi phục tổ chức Đảng sau những tổn thất lớn của thời kỳ 1931–1932.

3. Người lãnh đạo trong một giai đoạn đặc biệt

Lê Hồng Phong giữ cương vị lãnh đạo Đảng trong thời điểm tình hình quốc tế và trong nước có nhiều biến động. Chủ nghĩa phát xít trỗi dậy, nguy cơ chiến tranh thế giới ngày càng rõ ràng, trong khi ở Việt Nam phong trào đấu tranh cần tìm những phương thức phù hợp với tình hình mới.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là củng cố tổ chức, xây dựng lực lượng và tranh thủ những khả năng hoạt động công khai, hợp pháp khi điều kiện cho phép. Đến thời kỳ Mặt trận Dân chủ Đông Dương, phong trào đấu tranh phát triển mạnh với nhiều hình thức, trong đó có báo chí, mít tinh, vận động quần chúng và đấu tranh nghị trường.

Lê Hồng Phong là một trong những người góp phần quan trọng vào quá trình này. Từ kinh nghiệm hoạt động bí mật, ông hiểu rõ rằng cách mạng không thể chỉ dựa vào một hình thức đấu tranh duy nhất mà phải biết thích ứng với từng hoàn cảnh.

4. Người cộng sản tại Đại hội Quốc tế Cộng sản

Một dấu mốc quan trọng trong cuộc đời Lê Hồng Phong là việc ông tham gia hoạt động trong Quốc tế Cộng sản. Ông từng được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản. Điều này cho thấy vị trí của phong trào cách mạng Việt Nam trong phong trào cộng sản quốc tế lúc bấy giờ.

Những năm hoạt động ở nước ngoài giúp Lê Hồng Phong có điều kiện tiếp xúc với nhiều phong trào cách mạng và học hỏi kinh nghiệm tổ chức. Nhưng điều quan trọng hơn là sau những năm tháng ấy, ông trở về với một nhiệm vụ khó khăn: xây dựng lại tổ chức cách mạng trong nước.

Với ông, hoạt động cách mạng không phải một công việc chỉ diễn ra trong những thời điểm thuận lợi. Có những lúc phải rút vào bí mật, có lúc hoạt động công khai, có lúc phải hoạt động ở nước ngoài và có lúc phải trở về giữa sự truy lùng của đối phương.

5. Trở lại hoạt động trong nước và bị bắt

Năm 1939, tình hình chính trị thay đổi nhanh chóng. Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, chính quyền thực dân Pháp ở Đông Dương quay trở lại chính sách đàn áp mạnh đối với phong trào cách mạng.

Lê Hồng Phong trở về Nam Kỳ hoạt động. Nhưng chẳng bao lâu sau, ông bị thực dân Pháp bắt. Từ một người từng đứng ở vị trí lãnh đạo cao nhất của Đảng, ông trở thành tù nhân trong hệ thống nhà tù thực dân.

Sau đó, Lê Hồng Phong bị đưa đi giam tại nhiều nơi. Cuối cùng, ông bị đày ra Côn Đảo. Điều kiện sinh hoạt ở nhà tù rất khắc nghiệt, đặc biệt đối với những người đã trải qua nhiều năm hoạt động và bị tra tấn, giam giữ.

6. Những ngày cuối ở Côn Đảo

Côn Đảo trong thời kỳ thực dân Pháp là một trong những nhà tù khắc nghiệt nhất. Những người tù chính trị bị lao động nặng nhọc, thiếu thốn thức ăn và thuốc men. Nhiều người đã chết vì bệnh tật, kiệt sức hoặc bị đánh đập.

Lê Hồng Phong cũng phải trải qua hoàn cảnh ấy. Nhưng những người cùng bị giam giữ kể lại rằng ông vẫn giữ tinh thần vững vàng, quan tâm đến đồng chí và duy trì niềm tin vào tương lai của cách mạng.

Ngày 6/9/1942, Lê Hồng Phong qua đời tại Côn Đảo. Ông ra đi khi chưa kịp chứng kiến Cách mạng tháng Tám năm 1945. Nhưng những năm tháng cuối đời của ông tiếp tục cho thấy một đặc điểm xuyên suốt: dù ở vị trí lãnh đạo hay trong nhà tù, ông vẫn giữ tư cách của một người cộng sản.

7. Một cuộc đời gắn với những lần đứng dậy

Nhìn lại cuộc đời Lê Hồng Phong, có thể thấy một chuỗi những lần vượt qua khó khăn. Ông hoạt động trong nước, sang nước ngoài học tập, tham gia Quốc tế Cộng sản, trở về khôi phục tổ chức, giữ cương vị lãnh đạo rồi lại bị bắt và đày ra Côn Đảo.

Những bước ngoặt ấy phản ánh hoàn cảnh khắc nghiệt của cách mạng Việt Nam trong những thập niên đầu. Một người lãnh đạo không thể có một cuộc sống bình thường. Mỗi lần tổ chức bị đàn áp, họ phải tìm cách khôi phục. Mỗi khi bị bắt, những người còn lại phải tiếp tục công việc.

Lê Hồng Phong mất năm 1942, nhưng chỉ ba năm sau, Cách mạng tháng Tám thắng lợi. Ông không được chứng kiến ngày độc lập, nhưng thế hệ mà ông cùng các đồng chí góp phần xây dựng đã tiếp tục đưa phong trào cách mạng đi tới thắng lợi.

Câu chuyện của Lê Hồng Phong vì thế là câu chuyện về sự bền bỉ: một người nhiều lần đứng trước sự tan vỡ của tổ chức, nhiều lần phải bắt đầu lại, nhưng không từ bỏ mục tiêu mà mình đã lựa chọn.