LÊ HỒNG SƠN – NGƯỜI GIEO NHỮNG HẠT GIỐNG CÁCH MẠNG TỪ QUẢNG CHÂU

1. Người thanh niên xứ Nghệ đi tìm con đường cứu nước

Lê Hồng Sơn, tên thật là Lê Văn Phan, sinh ngày 29/6/1899 tại làng Xuân Hồ, tổng Xuân Liễu, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Ông sinh ra trong một gia đình nhà Nho yêu nước, trong một vùng quê giàu truyền thống đấu tranh. Những năm đầu thế kỷ XX, Nam Đàn là một trong những địa bàn có phong trào yêu nước sôi nổi, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các sĩ phu như Phan Bội Châu.

Khi còn trẻ, Lê Hồng Sơn đã không chọn cuộc sống bình lặng mà tìm cách tham gia phong trào cứu nước. Ông cùng những thanh niên yêu nước khác tìm đường ra nước ngoài, trước hết sang Xiêm (Thái Lan), sau đó tới Quảng Châu, Trung Quốc. Tại đây, ông gặp những người đồng chí cùng chí hướng và dần tiếp cận một khuynh hướng cách mạng mới.

Quảng Châu lúc ấy là một trung tâm quan trọng của phong trào cách mạng châu Á. Nơi đây có nhiều người Việt Nam yêu nước hoạt động và cũng là địa bàn Nguyễn Ái Quốc lựa chọn để xây dựng lực lượng cách mạng Việt Nam. Đối với Lê Hồng Sơn, những năm tháng ở Quảng Châu đã làm thay đổi sâu sắc con đường hoạt động của ông.

2. Tâm Tâm xã và những người thanh niên yêu nước

Năm 1923, Lê Hồng Sơn tham gia thành lập Tâm Tâm xã cùng một số thanh niên Việt Nam yêu nước. Tổ chức này ra đời trong hoàn cảnh những phong trào yêu nước theo khuynh hướng cũ gặp nhiều khó khăn, trong khi một thế hệ thanh niên mới đang tìm kiếm phương pháp đấu tranh khác.

Trong nhóm hoạt động tại Quảng Châu có những cái tên sau này trở thành những cán bộ quan trọng của cách mạng Việt Nam như Lê Hồng Phong, Hồ Tùng Mậu và Phạm Hồng Thái. Họ đều còn rất trẻ, nhưng cùng mang trong mình một mong muốn chung là tìm con đường có thể đưa dân tộc thoát khỏi ách thuộc địa.

Lê Hồng Sơn khi ấy không phải một nhà lãnh đạo nổi tiếng. Ông là một trong những thanh niên âm thầm tham gia xây dựng tổ chức, liên lạc với đồng bào yêu nước và tìm kiếm phương thức hoạt động hiệu quả hơn.

Chính từ những hoạt động ban đầu đó, nhóm thanh niên ở Quảng Châu đã trở thành một trong những nguồn nhân lực quan trọng để Nguyễn Ái Quốc tiếp tục xây dựng tổ chức cách mạng Việt Nam.

3. Gặp Nguyễn Ái Quốc và bước chuyển về tư tưởng

Cuối năm 1924, Nguyễn Ái Quốc tới Quảng Châu. Người bắt đầu tiếp xúc với những thanh niên Việt Nam yêu nước đang hoạt động tại đây, trong đó có Lê Hồng Sơn.

Đây là bước ngoặt quan trọng. Nguyễn Ái Quốc không chỉ nói về lòng yêu nước mà còn truyền đạt cho những thanh niên Việt Nam một hệ thống tư tưởng và phương pháp tổ chức mới. Người chú trọng đào tạo cán bộ, đưa chủ nghĩa Mác – Lênin vào phong trào yêu nước và chuẩn bị lực lượng cho việc thành lập một chính đảng cách mạng.

Tháng 6/1925, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên được thành lập tại Quảng Châu. Lê Hồng Sơn là một trong những thành viên nòng cốt của tổ chức. Tổng bộ ban đầu có Nguyễn Ái Quốc, Lâm Đức Thụ, Lê Hồng Sơn cùng những người khác.

Từ đây, hoạt động của Lê Hồng Sơn gắn chặt với công tác xây dựng tổ chức, đào tạo cán bộ và tuyên truyền tư tưởng cách mạng.

4. Người trợ thủ trong những lớp huấn luyện đầu tiên

Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên không chỉ là một tổ chức tập hợp thanh niên yêu nước. Một nhiệm vụ quan trọng của Hội là đào tạo những người có khả năng trở về Việt Nam xây dựng phong trào.

Nguyễn Ái Quốc trực tiếp tổ chức các lớp huấn luyện chính trị tại Quảng Châu. Những bài giảng về cách mạng, tổ chức và chủ nghĩa Mác – Lênin sau này được tập hợp thành tác phẩm Đường Kách mệnh. Trong quá trình đó, Lê Hồng Sơn tham gia hỗ trợ công việc của Hội, trong đó có hoạt động liên quan đến báo chí và huấn luyện cán bộ.

Công việc tưởng như thầm lặng này lại có ý nghĩa rất lớn. Những thanh niên được đào tạo ở Quảng Châu sau đó trở về Việt Nam, gây dựng cơ sở trong công nhân, nông dân và thanh niên. Từ những lớp học nhỏ ấy, một thế hệ cán bộ cách mạng được hình thành.

Lê Hồng Sơn vì thế không chỉ là người tham gia một tổ chức cách mạng, mà còn là một trong những người trực tiếp góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ cho phong trào Việt Nam trong những năm đầu.

5. Một kế hoạch táo bạo tại Sa Diện

Trong thời gian hoạt động ở Quảng Châu, Lê Hồng Sơn cùng Lê Hồng Phong và Phạm Hồng Thái từng tham gia kế hoạch ám sát Merlin, Toàn quyền Đông Dương, tại khách sạn Victoria ở Sa Diện.

Kế hoạch không thành công. Sự kiện này cho thấy tinh thần đấu tranh quyết liệt của lớp thanh niên Việt Nam yêu nước thời đó, đồng thời phản ánh một giai đoạn mà nhiều người vẫn đang tìm kiếm phương pháp đấu tranh phù hợp cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Điều đáng chú ý là sau quá trình tiếp xúc với Nguyễn Ái Quốc, hoạt động của Lê Hồng Sơn ngày càng chuyển từ những hành động riêng lẻ sang xây dựng tổ chức cách mạng có hệ thống.

Đó chính là sự chuyển biến quan trọng của một thế hệ: từ lòng yêu nước tự phát đến hoạt động cách mạng có tổ chức và có đường lối.

6. Những năm tháng đầy biến động

Năm 1927, Lê Hồng Sơn bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giữ. Sau đó ông được trả tự do và tiếp tục hoạt động.

Năm 1929, ông tham gia An Nam Cộng sản Đảng. Cùng với những đồng chí khác, ông tích cực tham gia các hoạt động nhằm thống nhất lực lượng cộng sản. Khi Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu năm 1930, quá trình đó dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Những người như Lê Hồng Sơn đã góp phần tạo nên quá trình chuẩn bị lâu dài cho sự kiện này. Từ những nhóm thanh niên nhỏ ở Quảng Châu, phong trào từng bước phát triển thành một tổ chức chính trị có hệ thống trên phạm vi cả nước.

7. Chặng đường cuối cùng

Sau nhiều năm hoạt động ở nước ngoài, Lê Hồng Sơn tiếp tục làm nhiệm vụ trong phong trào cách mạng. Đến đầu thập niên 1930, sự truy lùng của các thế lực chống cộng ngày càng gay gắt.

Năm 1933, Lê Hồng Sơn hy sinh. Ông mới 33 tuổi. Cuộc đời của ông kết thúc khi tổ chức Đảng vừa trải qua những năm tháng đầu tiên đầy gian nan.

Ông không được chứng kiến những bước phát triển lớn của phong trào cách mạng Việt Nam sau này. Ông cũng không được nhìn thấy Cách mạng tháng Tám năm 1945.

8. Người thuộc thế hệ đặt nền móng

Nhìn lại cuộc đời Lê Hồng Sơn, điều nổi bật không nằm ở một trận đánh hay một chức vụ cao cấp. Đóng góp quan trọng của ông nằm ở giai đoạn chuẩn bị, khi phong trào cách mạng Việt Nam còn chưa hình thành một hệ thống tổ chức hoàn chỉnh.

Ông là một trong những người tham gia Tâm Tâm xã, một thành viên nòng cốt của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, cộng tác với Nguyễn Ái Quốc trong công tác đào tạo cán bộ và tham gia quá trình chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng.

Lê Hồng Sơn thuộc về thế hệ những người đi trước ngày cách mạng thành công rất lâu. Họ làm việc trong những căn phòng nhỏ ở Quảng Châu, đi qua những con đường đầy nguy hiểm và xây dựng những tổ chức mà lúc ấy chưa ai biết tương lai sẽ ra sao. Nhưng từ những hạt giống nhỏ ấy, phong trào cách mạng Việt Nam từng bước trưởng thành.