LÊ HỮU TRÁC (1724–1791) – HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG VÀ TẤM LÒNG VÌ NGƯỜI BỆNH
Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Phượng
Lê Hữu Trác (1724–1791), hiệu Hải Thượng Lãn Ông, là một danh y nổi tiếng của Việt Nam thế kỷ XVIII. Ông không chỉ có tài năng y học mà còn là một nhà văn, nhà tư tưởng, người dành phần lớn cuộc đời để nghiên cứu y thuật, chữa bệnh và truyền lại kiến thức cho các thế hệ sau.
Năm 2023, UNESCO đã thông qua nghị quyết ghi danh Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác vào danh sách Danh nhân văn hóa và sự kiện lịch sử niên khóa 2023–2024, nhân kỷ niệm 300 năm ngày sinh của ông.
Tuổi thơ và bước ngoặt đến với nghề y
Lê Hữu Trác sinh năm 1724, tại thôn Văn Xá, xã Liêu Xá, huyện Đường Hào, trấn Hải Dương (nay thuộc huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên). Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống khoa bảng và nhiều người làm quan.
Thuở trẻ, Lê Hữu Trác từng theo nghiệp binh và tham gia quân đội trong một thời gian. Tuy nhiên, sau khi người thân mắc bệnh và qua đời, ông nhận thấy sự cần thiết của việc học y để cứu người.
Từ đó, ông rời bỏ con đường công danh, tập trung nghiên cứu y học và chữa bệnh.
5
Hải Thượng Lãn Ông – người thầy thuốc tận tâm
Lê Hữu Trác dành nhiều năm nghiên cứu các phương pháp chữa bệnh, kết hợp kinh nghiệm y học dân gian với những kiến thức y học đương thời.
Ông đặc biệt coi trọng đạo đức của người thầy thuốc. Theo quan niệm của ông, người làm nghề y phải đặt việc cứu người lên trên lợi ích cá nhân, phải cẩn trọng, trung thực và hết lòng với người bệnh.
Ông từng viết trong “Y huấn cách ngôn” những lời răn dạy về y đức, trong đó nhấn mạnh người thầy thuốc phải có lòng nhân ái và trách nhiệm.
Tư tưởng ấy đến nay vẫn còn giá trị đối với ngành y: người thầy thuốc không chỉ cần giỏi chuyên môn mà còn phải có đạo đức và lòng thương người.
Bộ sách “Hải Thượng y tông tâm lĩnh”
5
Công trình lớn nhất của Lê Hữu Trác là “Hải Thượng y tông tâm lĩnh”, một bộ sách y học đồ sộ gồm nhiều tập.
Trong tác phẩm, ông trình bày những kiến thức về lý luận y học, chẩn đoán, điều trị, dược học và kinh nghiệm chữa bệnh. Ông cũng ghi lại những trường hợp bệnh cụ thể để người học y có thể tham khảo.
Bộ sách được xem là một trong những thành tựu quan trọng nhất của nền y học cổ truyền Việt Nam, thể hiện quá trình nghiên cứu và tổng kết kinh nghiệm lâu dài của ông.
Chuyến đi chữa bệnh cho thế tử
Một sự kiện nổi tiếng trong cuộc đời Hải Thượng Lãn Ông là năm 1781, ông được triệu ra kinh đô để chữa bệnh cho Trịnh Cán, con của Chúa Trịnh Sâm.
Dù được mời vào phủ Chúa, Lê Hữu Trác vẫn giữ thái độ thận trọng của một người thầy thuốc. Ông quan sát kỹ tình trạng của người bệnh, suy nghĩ về phương pháp điều trị và ghi lại những điều mình chứng kiến.
Sau chuyến đi, ông viết tác phẩm “Thượng kinh ký sự”, kể lại hành trình từ quê nhà ra kinh đô và những điều mắt thấy tai nghe.
Những năm cuối đời
Sau khi trở về quê, Lê Hữu Trác tiếp tục nghiên cứu y học, chữa bệnh và hoàn thiện các công trình của mình.
Ông không chạy theo danh lợi mà dành phần lớn cuộc đời cho y học và việc cứu người.
Lê Hữu Trác qua đời năm 1791, hưởng thọ 67 tuổi. Mộ và khu tưởng niệm ông hiện nằm tại Hương Sơn, Hà Tĩnh, nơi ông đã có nhiều năm sinh sống và hoạt động y học.
Di sản của Hải Thượng Lãn Ông
Lê Hữu Trác để lại một di sản lớn cho nền y học Việt Nam. Không chỉ là một danh y, ông còn là người đặt đạo đức nghề nghiệp ở vị trí rất quan trọng.
Tư tưởng của ông cho thấy nghề y trước hết phải hướng đến cứu người, giảm đau khổ và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Ngày nay, tên tuổi Hải Thượng Lãn Ông được đặt cho nhiều bệnh viện, trường học, đường phố và cơ sở y tế. Ông trở thành một biểu tượng của y đức và tinh thần tận tụy với người bệnh.
Câu chuyện về hòa bình
Câu chuyện về Hải Thượng Lãn Ông đem đến một góc nhìn khác về giá trị của hòa bình. Nếu những cuộc chiến tranh gây ra thương tích và mất mát, thì những người thầy thuốc lại dành cuộc đời mình để chữa lành và giảm bớt nỗi đau của con người.
Hải Thượng Lãn Ông đã chọn con đường cứu người thay vì tìm kiếm danh lợi. Di sản của ông nhắc chúng ta rằng xây dựng một xã hội hòa bình không chỉ là tránh chiến tranh, mà còn là biết quan tâm, chăm sóc và giúp đỡ những người đang gặp khó khăn.
Ngày nay, thế hệ trẻ có thể học tập ở ông tinh thần nhân ái, trách nhiệm, ham học hỏi và cống hiến cho cộng đồng.
Thông điệp
“Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác đã dành cuộc đời để nghiên cứu y học và cứu chữa người bệnh. Từ tấm lòng của một người thầy thuốc, chúng ta hiểu rằng hòa bình còn là khi con người biết yêu thương, chữa lành và giúp nhau vượt qua đau khổ để cùng hướng tới một cuộc sống tốt đẹp hơn.”
