Lê Huỳnh Đức

CỤ LÙ THỊ TẢI – NGƯỜI DAO ĐỎ NUÔI GIẤU CÁN BỘ TRÊN ĐỈNH NẬM DẠO (1939–1944)

Những năm 1939–1944, vùng núi Hoàng Su Phì (Hà Giang) là nơi nhiều cán bộ Việt Minh vượt biên trở về để gây dựng phong trào. Đây cũng là thời điểm thực dân Pháp truy quét mạnh, đặt đồn bốt trên các tuyến đường quan trọng. Trong hoàn cảnh hiểm nguy ấy, cụ Lù Thị Tải, người Dao Đỏ ở bản Nậm Dạo, đã nguyện lấy ngôi nhà nhỏ của mình làm nơi nương náu cho cán bộ hoạt động bí mật.

Nhà cụ nằm cheo leo giữa lưng núi, phải đi hàng giờ mới tới. Địa hình khó khăn, ít người qua lại, nên trở thành nơi trú chân an toàn. Khi cán bộ đến, cụ thường đốt bếp trước cửa như một tín hiệu: nhà có người lạ. Khi không đốt bếp, nghĩa là đường an toàn. Sự tinh tế này giúp nhiều nhóm cán bộ tránh được những đợt phục kích bất ngờ của lính Pháp.

Cụ Tải luôn chuẩn bị một chum gạo nhỏ và một túi muối riêng dành cho khách cách mạng. “Nhà nghèo nhưng cho bộ đội ăn mới thấy vui,” cụ thường nói vậy. Có lần, tháng 2/1941, một cán bộ bị sốt rét nặng, không thể xuống núi. Cụ rang lá thuốc, nấu nước nóng, rồi ngồi xoa chân cho người ấy suốt đêm. Khi lính Pháp lục soát bản vào sáng hôm sau, cụ giấu cán bộ xuống gầm sàn nơi để củi, che bằng tấm váy Dao dệt tay. Lính tìm khắp nơi nhưng không phát hiện gì.

Đặc biệt, cụ còn là “người thắp lửa” cho phong trào. Cứ mỗi lần có cán bộ rời bản, cụ gửi theo túi bánh dày – món truyền thống của người Dao – để làm lương khô. Bánh dày dẻo, để được nhiều ngày nên rất hữu ích trong hành trình vượt núi.

Sau Cách mạng Tháng Tám, cụ sống âm thầm như trước, không ai biết mình đã góp phần giữ mạch liên lạc cho cả vùng. Khi cụ mất năm 1973, nhiều cán bộ lão thành trở lại bản, đứng trước căn bếp nhỏ nơi cụ từng đốt lửa, nói:
“Người Dao giữ lửa giúp cách mạng đi tiếp.”