Lê Khánh – Người rời thánh đường để chết cho Tổ quốc

Lê Khánh sinh năm 1886, trên mảnh đất Nghi Lộc, Nghệ An – nơi đạo Chúa bén rễ sâu và cũng là nơi lòng yêu nước âm thầm cháy trong nhiều tâm hồn trẻ. Sinh ra trong một gia đình Công giáo, con đường đời của ông dường như đã được định sẵn: vào Tiểu chủng viện Xã Đoài, rồi lên Đại chủng viện, trở thành linh mục, sống trọn đời trong kinh sách và thánh lễ.

Nhưng lịch sử không cho phép những tâm hồn lớn được bình yên.

Khi đất nước chìm trong xiềng xích, khi ngoài kia đồng bào đang đổ máu chống thực dân Pháp, Lê Khánh cảm thấy một nỗi nhục nhã âm thầm nhưng day dứt: trong lúc dân tộc hy sinh cả núi xương sông máu, mình lại chuẩn bị khoác áo tu hành. Ý chí chống giặc, xả thân cứu nước đã nung nấu trong ông từ rất sớm, nhưng bức tường nghiêm ngặt của chủng viện – nơi cấm tiếp xúc với xã hội, cấm đọc sách báo ngoài kinh điển – đã giam hãm khát vọng ấy trong im lặng.

Ông chỉ dám tâm sự nỗi lòng với Lưu Song Tử, người bạn đồng học. Hai tâm hồn trẻ cùng căm thù giặc Pháp, nhưng đều mù mờ trước con đường hành động. Cho đến khi một giáo sĩ châu Âu, người Việt gọi là Bạch Nhị Nghĩa, đem đến cho họ những tin tức chấn động: chiến tranh Nga – Nhật, phong trào Duy Tân, phong trào Đông Du do Phan Bội Châu khởi xướng. Ánh sáng thời cuộc ấy đã xé toang bức màn u tối bao phủ đời sống chủng viện.

Chỉ vì truyền đạt những tin tức đó, Bạch Nhị Nghĩa bị bãi chức. Nhưng hạt giống ông gieo đã bén rễ trong lòng Lê Khánh.

Phải đến các năm 1906–1907, khi tốt nghiệp và được cử làm thày giảng tại Tòa Giám mục, Lê Khánh mới thoát khỏi sự khống chế trực tiếp của các linh mục Pháp. Từ đây, ông được giới thiệu với những linh mục yêu nước như Nguyễn Trường, Đậu Quang Lĩnh, Nguyễn Thận Đồng và thày già Mai Lão Bạng – những người âm thầm đứng trong hàng ngũ Duy Tân hội.

Lê Khánh được giao nhiệm vụ vận động thanh niên, giáo dân ở Hương Sơn, tổ chức đưa người sang Nhật học tập, quyên góp tiền cho phong trào Đông Du. Từ một thày giảng, ông trở thành người truyền lửa cách mạng giữa cộng đồng Công giáo – một việc làm đầy hiểm nguy trong con mắt thực dân Pháp.

Bị truy nã gắt gao, bị săn đuổi khắp nơi, Lê Khánh vẫn không lùi bước. Khi bị bắt giam ở nhà lao Vinh, ông phải chịu những trận tra tấn dã man. Nhưng người thanh niên ấy không hé nửa lời. Trong ngục tối, bằng những sợi lạt gói bánh tày nhặt nhạnh được, ông bện thành dây, leo lên mái nhà, dỡ ngói và trốn thoát – một cuộc vượt ngục táo bạo của ý chí không khuất phục.

Phong trào bị khủng bố dữ dội, nhiều cơ sở tan vỡ. Lê Khánh cùng Đặng Thái Thân quyết định chọn con đường quyết liệt hơn: vũ trang khởi nghĩa, bởi nếu chỉ âm thầm hoạt động, phong trào sẽ chết dần trong máu và nhà tù.

Năm 1910, trong cuộc họp tại làng Phan Thôn, thực dân Pháp bất ngờ bao vây. Giữa vòng vây nghẹt thở, Đặng Thái Thân nấp giữa hai mái nhà, dùng súng lục bắn trả, giết được nhiều tên mật thám. Khi viên đạn cuối cùng vang lên, ông tự kết liễu đời mình, quyết không rơi vào tay giặc.

Còn Lê Khánh, để cứu đồng đội, đã thu hút hỏa lực địch về phía mình. Viên đạn của kẻ thù kết thúc cuộc đời ông khi mới 25 tuổi – cái tuổi mà nhiều người còn đang mơ mộng về tương lai.

Ông ngã xuống, không trong tiếng chuông nhà thờ, không giữa giảng đường, mà giữa khói súng của một cuộc vây bắt. Nhưng chính khoảnh khắc ấy, Lê Khánh đã chứng minh một điều bất tử:

đức tin không hề đối lập với lòng yêu nước, và người Công giáo chân chính vẫn có thể chết cho Tổ quốc bằng trái tim trong sáng nhất.

Lê Khánh – người rời thánh đường để bước vào lịch sử, để lại sau lưng tuổi trẻ, tương lai và cả con đường linh mục, chỉ để đổi lấy một điều duy nhất: Tổ quốc được sống trong tự do.