Lê Lợi – Mười năm Lam Sơn và hành trình giành lại độc lập

Có những thắng lợi trong lịch sử không bắt đầu bằng một lực lượng mạnh và cũng không đến trong một thời gian ngắn. Khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo là một câu chuyện như vậy. Lê Lợi sinh năm 1385, quê ở vùng Lam Sơn, Thanh Hóa. Khi đất nước nằm dưới sự đô hộ của nhà Minh, ông tập hợp lực lượng và đến năm 1418 chính thức dựng cờ khởi nghĩa tại quê hương.

Những ngày đầu của khởi nghĩa Lam Sơn không phải là một chuỗi chiến thắng liên tiếp. Lực lượng nghĩa quân ban đầu còn hạn chế, trong khi quân Minh có ưu thế lớn hơn về quân số và khả năng kiểm soát nhiều vùng quan trọng. Nghĩa quân nhiều lần phải đối mặt với những cuộc vây quét và có thời điểm phải rút lên vùng núi Chí Linh trong hoàn cảnh rất khó khăn. Việc duy trì được lực lượng qua những năm đầu vì thế đã là một thử thách lớn đối với Lê Lợi và những người tham gia khởi nghĩa.

Một bước chuyển quan trọng diễn ra khi nghĩa quân thay đổi địa bàn hoạt động và từng bước mở rộng lực lượng. Năm 1424, theo kế hoạch của Nguyễn Chích, nghĩa quân tiến vào Nghệ An. Từ đây, phong trào có điều kiện phát triển mạnh hơn, mở rộng vùng hoạt động vào các khu vực ở miền Trung rồi tiến dần ra Bắc. Từ một cuộc khởi nghĩa xuất phát ở Lam Sơn, lực lượng do Lê Lợi lãnh đạo từng bước trở thành một lực lượng đủ sức đối đầu với quân Minh trên phạm vi rộng lớn hơn.

Đến các năm 1426–1427, cục diện chiến tranh chuyển biến rõ rệt. Nghĩa quân Lam Sơn giành nhiều thắng lợi quan trọng, trong đó có trận Tốt Động – Chúc Động năm 1426. Nhà Minh sau đó tiếp tục đưa lực lượng viện binh sang Đại Việt nhằm cứu vãn tình thế. Cuối năm 1427, nghĩa quân giành thắng lợi lớn trong các trận Chi Lăng – Xương Giang, khiến lực lượng viện binh của nhà Minh thất bại và tình thế của quân Minh tại Đại Việt trở nên không thể duy trì.

Khi đã nắm được ưu thế, phía Lam Sơn tiến tới việc kết thúc chiến tranh bằng thương lượng. Quân Minh rút về nước, chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều năm. Đến năm 1428, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, tức Lê Thái Tổ, mở đầu triều Lê sơ và khôi phục nền độc lập của Đại Việt.

Nếu chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng của cuộc khởi nghĩa, người ta rất dễ thấy hình ảnh một đội quân chiến thắng. Nhưng điều đáng chú ý trong câu chuyện Lam Sơn chính là khoảng cách giữa năm 1418 và năm 1427. Gần mười năm ấy có những thời điểm nghĩa quân ở trong tình thế rất khó khăn, có những lần phải thay đổi cách hoạt động và cũng có những bước ngoặt chỉ xuất hiện sau nhiều năm duy trì lực lượng.

Ý nghĩa của câu chuyện Lê Lợi vì vậy không chỉ nằm ở chiến thắng cuối cùng mà còn nằm ở khả năng duy trì một mục tiêu trong hoàn cảnh chưa thuận lợi. Khi cách làm cũ không tạo được chuyển biến cần thiết, nghĩa quân thay đổi hướng hoạt động, mở rộng địa bàn và tập hợp thêm lực lượng. Sự thay đổi ấy cho thấy kiên trì không đồng nghĩa với việc cứ lặp lại một phương pháp. Có những lúc muốn tiếp tục đi đến mục tiêu, con người phải biết điều chỉnh cách mình đang thực hiện nó.

Một điểm khác cũng đáng chú ý là cuộc khởi nghĩa Lam Sơn không thể được giải thích chỉ bằng vai trò của riêng Lê Lợi. Bên cạnh người lãnh đạo còn có nhiều tướng lĩnh, mưu sĩ, binh sĩ và nhân dân tham gia, đóng góp vào quá trình xây dựng và phát triển lực lượng. Một cuộc đấu tranh kéo dài gần mười năm chỉ có thể đi đến kết quả khi mục tiêu chung tập hợp được sức mạnh của nhiều con người.

Với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện ấy gợi ra một bài học rất thực tế: một giai đoạn khó khăn chưa chắc phản ánh kết quả cuối cùng. Có những mục tiêu cần thời gian, và đôi khi điều quan trọng nhất trong lúc chưa thành công không phải là cố chứng minh rằng mình chưa từng thất bại, mà là biết giữ mục tiêu, nhìn lại cách làm và thay đổi khi cần thiết. Từ một lực lượng từng phải đối mặt với rất nhiều khó khăn trong những năm đầu, nghĩa quân Lam Sơn cuối cùng đã phát triển đủ mạnh để thay đổi cục diện cuộc chiến.

Từ Lam Sơn năm 1418 đến thắng lợi năm 1427 là một hành trình gần mười năm. Lê Lợi được lịch sử ghi nhớ không chỉ bởi ông là người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa giành lại nền độc lập, mà còn bởi hành trình ấy cho thấy một thắng lợi lớn có thể được tạo nên từ sự bền bỉ, khả năng thích ứng và sức mạnh được tập hợp qua từng năm tháng khó khăn.