LÊ LỢI - Người anh hùng nếm mật nằm gai và vương triều phục hưng vĩ đại

Người anh hùng nếm mật nằm gai và vương triều phục hưng vĩ đại

Trong lịch sử ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, có những giai đoạn đất nước phải trải qua đêm trường đen tối dưới ách đô hộ của ngoại xâm. Đầu thế kỷ XV, sau khi vương triều nhà Hồ sụp đổ, giặc Minh tràn sang xâm lược, biến đất nước ta thành quận huyện và thi hành chính sách cai trị tàn bạo, vơ vét tận cùng. Giữa lúc giang sơn chìm trong biển máu và nước mắt, một người anh hùng áo vải đã đứng lên, tập hợp hào kiệt bốn phương, nếm mật nằm gai suốt mười năm ròng rã để giành lại nền độc lập cho bờ cõi. Người anh hùng vĩ đại ấy chính là Bình Định Vương Lê Lợi (1385 – 1433), vị hoàng đế khai sáng vương triều Hậu Lê huy hoàng bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Lê Lợi sinh ra tại vùng đất Lam Sơn, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa trong một gia đình hào trưởng giàu có, thế lực. Sử sách chép lại rằng ông là người khôi ngô tuấn tú, mắt sáng, miệng rộng, vai bên hữu có nốt ruồi, dáng đi như rồng, tiếng nói vang dội như chuông lớn. Từ thuở thanh niên, Lê Lợi đã bộc lộ tính cách can đảm, hào hiệp, thích giúp đỡ người nghèo và chăm chỉ nghiên cứu binh pháp. Khi quân Minh xâm lược nước ta, chúng nghe tiếng ông là người có uy tín lớn trong vùng nên đã nhiều lần tìm cách dụ dỗ, ban phát quan tước cao bổng lộc hậu để lôi kéo ông ra làm việc cho chúng. Thế nhưng, với tinh thần tự tôn dân tộc sâu sắc, Lê Lợi thẳng thắn khước từ và khảng khái nói: "Làm trai sinh ở trên đời, phải cứu nạn lớn, lập công to, để tiếng thơm muôn đời, chứ sao lại chịu làm đầy tớ cho người khác!".

Năm 1416, tại vùng rừng núi Chí Linh, Lê Lợi cùng 18 người đồng chí thân tín, chung chí hướng cứu nước (trong đó có những bậc anh hùng như Nguyễn Trãi, Lê Lai, Trần Nguyên Hãn...) đã tổ chức Hội thề Lũng Nhai. Họ cùng nhau uống máu ăn thề, nguyện kết nghĩa anh em, đồng lòng hiệp lực, thề sống chết có nhau để đánh đuổi quân xâm lược Minh, cứu vớt nhân dân ra khỏi cảnh lầm than. Đến mùa xuân năm Mậu Tuất 1418, Lê Lợi chính thức dựng cờ khởi nghĩa tại căn cứ Lam Sơn, tự xưng là Bình Định Vương, phát động cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc quy mô lớn.

Những năm tháng đầu tiên của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là chuỗi ngày gian khổ, thử thách tột cùng mà không một ngòi bút nào có thể tả xiết. Lúc bấy giờ, lực lượng nghĩa quân còn vô cùng non trẻ, vũ khí thô sơ, lương thực thiếu thốn nghiêm trọng, lại phải đối đầu với một quân đội nhà Minh hùng hậu, thiện chiến và vô cùng tàn bạo. Kẻ thù liên tục mở các cuộc càn quét lớn vào căn cứ, hòng bóp chết cuộc khởi nghĩa ngay từ trong trứng nước. Nhiều lần, nghĩa quân Lam Sơn bị vây hãm chặt chẽ trên núi Chí Linh, rơi vào cảnh tuyệt lương, phải ăn rễ cây, măng tre và thịt ngựa để duy trì sự sống qua ngày. Trong những khoảnh khắc sinh tử ấy, tấm gương oanh liệt của Lê Lai liều mình cứu chúa – cải trang làm Bình Định Vương để nhử địch, chịu chết thay cho Lê Lợi – đã trở thành một biểu tượng bất tử về lòng trung thành và sự hy sinh cao cả của nghĩa quân.

Dưới sự chèo lái thiên tài của Lê Lợi và sự phò tá của quân sư Nguyễn Trãi, nghĩa quân Lam Sơn không hề nản chí. Họ thực hiện chiến thuật bám dân, dựa vào địa hình hiểm trở của rừng núi để đánh du kích, mai phục tiêu hao sinh lực địch. Đến năm 1424, theo kế sách sáng suốt của tướng Nguyễn Chích, Lê Lợi đã đưa ra một quyết định mang tính chiến lược làm thay đổi cục diện cuộc chiến: chuyển địa bàn hoạt động vào vùng Ái Châu (Nghệ An ngày nay). Tại đây, đất rộng người đông, lòng dân hướng về nghĩa quân, giúp Lê Lợi nhanh chóng xây dựng được một vùng căn cứ địa vững chắc, mở rộng lực lượng và liên tiếp giải phóng các vùng đất phía Nam từ Thanh Hóa đến Thuận Hóa.

Từ thế phòng ngự bị động, nghĩa quân Lam Sơn đã lớn mạnh vượt bậc và chuyển sang thế tổng phản công vũ bão. Năm 1426, Lê Lợi tung ba đạo quân tiến ra Bắc, bao vây thành Đông Quan (Hà Nội). Đỉnh cao của nghệ thuật quân sự Lam Sơn bộc lộ rõ rệt qua hai chiến thắng lẫy lừng: trận Tốt Động - Chúc Động (1426) và trận Chi Lăng - Xương Giang (1427). Tại ải Chi Lăng hiểm trở, dưới sự chỉ huy tài tình của các tướng lĩnh, nghĩa quân đã phục kích, chém đầu Liễu Thăng – Tổng binh của vương triều nhà Minh đang thống lĩnh mười vạn quân tiếp viện sang cứu nguy. Việc chủ tướng tử trận khiến cho toàn bộ quân tiếp viện giặc hoảng loạn, tan rã và bị tiêu diệt hoàn toàn tại Xương Giang.

Chiến thắng Chi Lăng - Xương Giang vang dội đã giáng một đòn chí mạng, đập tan hoàn toàn ý chí xâm lược của nhà Minh. Đứng trước nguy cơ bị tiêu diệt hoàn toàn, tổng binh Vương Thông đang cố thủ trong thành Đông Quan buộc phải xin hòa. Thể hiện tư tưởng nhân nghĩa, hiếu hòa cao cả của dân tộc Việt Nam, Lê Lợi và Nguyễn Trãi không những không tận diệt kẻ thù, mà còn tổ chức Hội thề Đông Quan, cấp cho quân giặc hàng vạn chiếc thuyền, hàng nghìn con ngựa cùng lương thực để họ an toàn rút quân về nước. Hành động nhân đạo này không chỉ kết thúc chiến tranh trong hòa bình, mà còn giữ vững mối quan hệ bang giao, tránh cho nhân dân hai nước những cuộc binh đao đổ máu vô ích sau này.

Mùa xuân năm 1428, đất nước hoàn toàn sạch bóng quân thù, Nguyễn Trãi thay lời Lê Lợi viết bài "Bình Ngô đại cáo", dõng dạc tuyên bố nền độc lập tự chủ vĩnh viễn của nước Đại Việt. Lê Lợi chính thức lên ngôi hoàng đế tại kinh thành Thăng Long, lấy hiệu là Lê Thái Tổ, đặt tên nước là Đại Việt, mở ra triều đại Hậu Lê huy hoàng kéo dài suốt hơn 300 năm. Trên cương vị là vị vua khai quốc, Lê Lợi đã dốc hết tâm huyết vào việc khôi phục đất nước sau chiến tranh. Ông ban hành các chính sách kinh tế tiến bộ, chia ruộng đất cho dân nghèo, chấn chỉnh luật pháp, tổ chức lại bộ máy hành chính và đặc biệt chú trọng đến việc giáo dục, tuyển chọn nhân tài thông qua thi cử.

Lê Lợi băng hà vào năm 1433, hưởng thọ 47 tuổi, được an táng tại vĩnh lăng Lam Sơn quê nhà. Cuộc đời ông là một thiên anh hùng ca chói lọi về ý chí tự lực tự cường, lòng kiên trì nhẫn nại vượt qua mọi nghịch cảnh và tinh thần yêu nước thương dân nồng nàn. Câu chuyện về người anh hùng áo vải Lam Sơn "mười năm nếm mật nằm gai", cùng truyền thuyết trả gươm thần cho Rùa Vàng ở Hồ Hoàn Kiếm đã khắc sâu vào tâm thức, trở thành tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt Nam. Ông mãi mãi là biểu tượng rực rỡ của khát vọng tự do, độc lập và là vị tổ trung hưng vĩ đại của giang sơn bờ cõi Lạc Hồng.