Lê Lợi và Nguyễn Trãi chống quân Minh
Đầu thế kỷ XV, nhà Minh (Trung Quốc) mượn cớ "phù Trần diệt Hồ" để xâm lược và đặt ách đô hộ tàn bạo lên nước ta, kéo dài suốt 20 năm. Chúng bóc lột, vơ vét của cải, đốt phá sách vở, thi hành chính sách đồng hóa vô cùng dã man.
Giữa cảnh nước mất nhà tan, Lê Lợi, một hào trưởng ở Lam Sơn (Thanh Hóa), đã tập hợp những người cùng chí hướng, khởi xướng cuộc khởi nghĩa vào năm 1418. Người đồng hành và quân sư xuất sắc nhất của ông là Nguyễn Trãi, một nhà nho yêu nước tài ba. Nguyễn Trãi đã giúp Lê Lợi xây dựng đường lối chiến lược đúng đắn, dựa trên tư tưởng "lấy nhân nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo".
Ban đầu, lực lượng nghĩa quân Lam Sơn gặp nhiều khó khăn, nhưng nhờ chiến lược "trường kỳ kháng chiến" và biết dựa vào sức dân, nghĩa quân dần lớn mạnh, chuyển từ thế bị động sang thế chủ động. Nguyễn Trãi còn nổi tiếng với chiến lược "tâm công" (đánh vào lòng người), thông qua các bức thư gửi cho tướng Minh, phân tích lẽ phải, kêu gọi họ rút quân về nước để tránh đổ máu vô ích.
Đỉnh cao của cuộc kháng chiến là trận Tốt Động – Chúc Động và trận Chi Lăng – Xương Giang (năm 1427), nơi ta tiêu diệt và bắt sống gần hết các tướng lĩnh và viện binh của nhà Minh. Chiến thắng này buộc Tổng binh nhà Minh là Vương Thông phải chấp nhận nghị hòa. Năm 1428, Nguyễn Trãi đã thay mặt Lê Lợi viết nên áng thiên cổ hùng văn Bình Ngô đại cáo, tuyên bố chấm dứt 20 năm đô hộ của nhà Minh, khẳng định nền độc lập của Đại Việt và chủ quyền dân tộc trên cơ sở tư tưởng nhân nghĩa cao đẹp.
