Lê Lợi và sự tích trả gươm thần tại hồ Tả Vọng

Đầu thế kỷ XV, nhà Minh (Trung Quốc) đô hộ nước ta với những chính sách cai trị ác độc tột cùng. Giữa lúc lầm than, tại vùng đất Lam Sơn (Thanh Hóa), một hào trưởng hào hiệp tên là Lê Lợi đã dốc hết gia tài, chiêu mộ hào杰, dựng cờ khởi nghĩa chống lại quân Minh vào năm 1418.

Khởi đầu, nghĩa quân Lam Sơn vô cùng gian khó, lực lượng mỏng manh, nhiều lần bị quân Minh vây đánh đến mức phải rút lên núi Chí Linh, ăn củ măng, rau rừng qua ngày. Tuy nhiên, nhờ ý chí kiên định, lòng yêu nước nồng nàn và sự phò tá của các mưu thần tướng giỏi như Nguyễn Trãi, Lê Sát, Đinh Lễ..., nghĩa quân ngày càng lớn mạnh.

Truyền thuyết dân gian kể lại rằng, trong những ngày đầu khó khăn ấy, nghĩa quân đã nhận được sự trợ giúp của thần linh. Một người nông dân tên Lê Thân khi đi đánh cá ở hồ đã kéo được một thanh sắt dài, sau đem tặng cho Lê Lợi. Khi đem lau sạch, thanh sắt bỗng sáng lòe, khắc hai chữ "Thuận Thiên" (thuận theo ý trời). Cùng lúc đó, Lê Lợi nhặt được một cái chuôi gươm nạm ngọc ở rừng thẳm, lắp vừa khít với lưỡi gươm. Thanh gươm thần "Thuận Thiên" ấy đã trở thành báu vật tiếp thêm sức mạnh vô song cho nghĩa quân Lam Sơn trong suốt cuộc chiến trường chinh.

Sau 10 năm "nếm mật nằm gai", trải qua vô vàn trận chiến oanh liệt, nghĩa quân Lam Sơn đã quét sạch hơn 20 vạn quân Minh xâm lược ra khỏi bờ cõi, giành lại hoàn toàn độc lập cho đất nước. Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế (tức Lê Thái Tổ), mở ra triều đại nhà Hậu Lê kéo dài thịnh trị trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Một thời gian sau khi đất nước đã thái bình, khi vua Lê Lợi cùng quần thần đi thuyền dạo chơi trên hồ Tả Vọng (nay là hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội), bỗng nhiên mặt nước nổi sóng, một con rùa vàng lớn từ dưới đáy hồ nhô lên.

Đứng trước mũi thuyền, rùa vàng cất tiếng nói rõ ràng: "Xin bệ hạ hoàn trả gươm thần cho Long Quân!"

Hiểu ra ý nghĩa thiêng liêng rằng gươm thần mượn để dẹp giặc cứu nước, nay giặc đã tan, thiên hạ thái bình thì phải trả lại để giữ gìn hòa bình muôn thuở, nhà vua liền rút gươm giắt ở hông cung kính thả xuống nước. Rùa vàng ngậm lấy thanh gươm rồi lặn sâu xuống đáy hồ. Từ đó, hồ Tả Vọng được đổi tên thành hồ Hoàn Kiếm (hồ trả gươm) cho đến ngày nay.