Lê Mã Lương – Người lính giữ chốt thép ở Quảng Trị và câu nói “Cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến chống quân thù”
Lê Mã Lương sinh năm 1949 tại huyện Hoằng Hóa, Thanh Hóa. Ông nhập ngũ khi còn rất trẻ, trở thành chiến sĩ xe tăng rồi được điều động vào chiến trường Quảng Trị. Trong cuộc chiến đấu năm 1972, ông trực tiếp tham gia nhiều trận đánh ác liệt, đặc biệt trong đội hình chiến đấu tại Quảng Trị – Thành cổ. Những câu chuyện về người lính trẻ này sau đó gắn với câu nói nổi tiếng “Cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến chống quân thù”, trở thành một trong những câu nói biểu tượng về thế hệ thanh niên Việt Nam thời chiến. Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi còn rất trẻ.
Thời kỳ lịch sử
Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – cao điểm chiến trường Quảng Trị năm 1972, đặc biệt là giai đoạn 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị và cuộc chiến đấu trên tuyến lửa Quảng Trị.
1. Cậu bé xứ Thanh và quyết định khoác áo lính
Lê Mã Lương sinh năm 1949, tại Hoằng Hóa, Thanh Hóa.
Ông lớn lên đúng vào thời điểm đất nước bị chia cắt.
Ở miền Bắc, chiến tranh ngày càng trở nên khốc liệt.
Những đoàn quân lần lượt lên đường.
Những thanh niên cùng tuổi ông đứng trước một lựa chọn mà thế hệ hôm nay khó có thể hình dung:
ở lại quê nhà, hay khoác ba lô đi chiến đấu.
Lê Mã Lương chọn con đường thứ hai.
Ông nhập ngũ khi tuổi đời còn rất trẻ.
Chú thích: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Mã Lương thời trẻ.
Nguồn: Tư liệu báo chí và các hồi ức về Lê Mã Lương.
2. Người lính xe tăng
Lê Mã Lương được huấn luyện trong lực lượng tăng – thiết giáp.
Đây là một binh chủng mới và có vai trò ngày càng quan trọng trong chiến tranh.
Xe tăng không chỉ là một phương tiện chiến đấu.
Nó là một pháo đài di động.
Nhưng trong chiến trường Việt Nam, xe tăng cũng phải đối mặt với những điều kiện cực kỳ khắc nghiệt:
địa hình rừng núi;
bùn lầy;
sông suối;
bom phá;
pháo chống tăng;
máy bay đối phương.
Người lính xe tăng vì thế phải vừa biết chiến đấu bằng hỏa lực, vừa biết chiến đấu trong những điều kiện mà một chiếc xe nặng hàng chục tấn rất khó cơ động.
Lê Mã Lương bước vào chiến trường trong hoàn cảnh ấy.
Chú thích: Bộ đội tăng – thiết giáp trên chiến trường Quảng Trị trong kháng chiến chống Mỹ; ảnh minh họa bối cảnh chiến đấu của Lê Mã Lương.
Nguồn: Tư liệu Quân đội nhân dân Việt Nam.
3. Quảng Trị – nơi tuổi trẻ bị thử thách
Năm 1972, chiến trường Quảng Trị trở thành một trong những nơi ác liệt nhất của cuộc chiến.
Quân Giải phóng mở cuộc tiến công lớn.
Thị xã Quảng Trị và Thành cổ trở thành tâm điểm.
Từ mùa hè năm ấy, hai bên giằng co từng mét đất.
Bom Mỹ trút xuống.
Pháo binh bắn liên tục.
Các đơn vị bộ binh phải chiến đấu trong điều kiện thương vong rất lớn.
Lê Mã Lương có mặt ở đó.
Một người lính còn rất trẻ phải đối diện với một chiến trường mà mỗi ngày đều có thể là ngày cuối cùng.
Chú thích: Chiến trường Quảng Trị năm 1972 trong cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ.
Nguồn: Trung tâm Bảo tồn Di tích lịch sử – văn hóa Quảng Trị và tư liệu lịch sử.
4. “Cuộc đời đẹp nhất…”
Có một câu nói thường được nhắc cùng tên Lê Mã Lương:
“Cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến chống quân thù.”
Câu nói ấy xuất hiện trong bối cảnh những năm chiến tranh, khi tuổi trẻ được nhìn nhận như quãng đời đẹp nhất để cống hiến cho đất nước.
Nó không phải lời tuyên bố của một người đã trải qua chiến tranh rồi nhìn lại.
Đó là tiếng nói của một người lính trẻ đang ở ngay trong cuộc chiến.
Chính điều đó khiến câu nói có sức sống đặc biệt.
Một chàng trai còn rất trẻ không nói về tương lai cá nhân.
Anh nói về:
trận tuyến.
đồng đội.
đất nước.
Chú thích: Anh hùng Lê Mã Lương – người gắn với câu nói nổi tiếng về tuổi trẻ và trận tuyến chống quân thù.
Nguồn: Tư liệu báo chí Việt Nam.
5. Những trận đánh không có chỗ cho sự sợ hãi
Chiến trường Quảng Trị năm 1972 không phải một trận đánh diễn ra trong vài giờ.
Nó là một chuỗi ngày đêm liên tục.
Có lúc người lính chiến đấu dưới lòng đất.
Có lúc phải vượt qua những khu vực đầy bom đạn.
Có lúc thương binh không thể đưa ra phía sau.
Nước uống thiếu.
Lương thực thiếu.
Thuốc men thiếu.
Nhưng thứ không được phép thiếu là:
ý chí giữ trận địa.
Lê Mã Lương cùng đồng đội chiến đấu trong hoàn cảnh đó.
Chú thích: Bộ đội chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị trong mùa hè năm 1972.
Nguồn: Tư liệu lịch sử về 81 ngày đêm Thành cổ Quảng Trị.
6. Người lính trẻ giữa 81 ngày đêm
Từ 28/6 đến 16/9/1972, cuộc chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị diễn ra cực kỳ ác liệt.
Mỗi ngày, Thành cổ hứng chịu một lượng bom đạn khổng lồ.
Những chiến hào liên tục bị phá hủy.
Những căn hầm bị sập.
Người lính vừa chiến đấu vừa đào lại công sự.
Vừa cứu thương binh vừa chống trả.
Một vòng lặp tưởng như không có điểm kết thúc:
bom xuống → công sự sập → đào lại → chiến đấu → bom lại xuống.
Lê Mã Lương là một trong những người lính trẻ đã trải qua những ngày tháng ấy.
Chú thích: Thành cổ Quảng Trị trong những ngày chiến đấu mùa hè năm 1972.
Nguồn: Tư liệu lịch sử Quảng Trị.
7. Tuổi trẻ và cái chết luôn ở rất gần
Trong những trận đánh ấy, tuổi tác gần như không còn ý nghĩa.
Một người 18 tuổi.
Một người 20 tuổi.
Một người 25 tuổi.
Tất cả đều có thể nằm xuống.
Người lính trẻ hôm trước còn nói chuyện với đồng đội.
Ngày hôm sau có thể đã không còn.
Lê Mã Lương từng chứng kiến nhiều đồng đội hy sinh.
Những ký ức ấy theo ông suốt cuộc đời.
Và có lẽ chính những mất mát ấy khiến câu nói về “cuộc đời đẹp nhất” không thể được hiểu đơn giản như một khẩu hiệu.
Bởi phía sau nó là:
những người đã thực sự chết trên trận tuyến.
Chú thích: Nghĩa trang liệt sĩ tại Quảng Trị – nơi an nghỉ của nhiều chiến sĩ hy sinh trong chiến tranh.
Nguồn: Tư liệu các nghĩa trang liệt sĩ Quảng Trị.
8. Thành cổ – nơi mỗi mét đất đổi bằng máu
Thành cổ Quảng Trị không lớn.
Nhưng giá trị quân sự và chính trị của nó rất lớn.
Giữ được Thành cổ đồng nghĩa với việc giữ một vị trí quan trọng trong khu vực thị xã.
Vì vậy, hai bên đều dồn lực lượng vào đây.
Người lính phải chiến đấu trong một không gian rất hẹp.
Pháo kích có thể bao phủ toàn bộ trận địa.
Máy bay có thể đánh xuống bất cứ lúc nào.
Đó là lý do mùa hè năm 1972 được gọi bằng một cái tên:
“Mùa hè đỏ lửa”.
Chú thích: Thành cổ Quảng Trị hiện nay – địa danh gắn với 81 ngày đêm chiến đấu mùa hè năm 1972.
Nguồn: Trung tâm Bảo tồn Di tích lịch sử – văn hóa Quảng Trị.
9. Người lính bước ra từ chiến trường
Sau những năm tháng chiến đấu, Lê Mã Lương tiếp tục phục vụ trong quân đội.
Ông trưởng thành từ một người lính trẻ thành cán bộ chỉ huy.
Nhưng chiến tranh đã để lại dấu ấn rất sâu.
Những người đồng đội cùng tuổi với ông nhiều người đã không trở về.
Còn ông sống sót.
Và chính những người sống sót trở thành người kể lại câu chuyện của những người đã nằm xuống.
Đó là một trách nhiệm khác.
Không còn là trách nhiệm cầm súng.
Mà là:
không được để ký ức về đồng đội biến mất.
Chú thích: Lê Mã Lương trong các hoạt động sau chiến tranh, gặp gỡ đồng đội và kể lại ký ức chiến trường.
Nguồn: Tư liệu báo chí Việt Nam.
10. Người Anh hùng của một thế hệ
Lê Mã Lương được Nhà nước phong tặng danh hiệu:
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Danh hiệu ấy ghi nhận những đóng góp và thành tích chiến đấu của ông trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.
Nhưng điều khiến tên tuổi ông được nhớ rộng rãi không chỉ là danh hiệu.
Mà là hình ảnh:
một người lính trẻ bước vào chiến tranh với niềm tin rằng tuổi trẻ phải được sống có ý nghĩa.
Câu nói:
“Cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến chống quân thù”
sau này trở thành một trong những câu nói nổi tiếng gắn với thế hệ thanh niên thời chiến.
Chú thích: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Mã Lương.
Nguồn: Tư liệu báo chí và lưu trữ về Lê Mã Lương.
11. Nhưng đằng sau câu nói là một thế hệ đã mất
Ngày nay, câu nói của Lê Mã Lương đôi khi được nhắc lại như một câu nói đẹp về tuổi trẻ.
Nhưng nếu đặt nó trở lại đúng thời điểm lịch sử, ý nghĩa của nó nặng hơn rất nhiều.
Những người lính trẻ lúc ấy không biết:
mình có sống đến ngày hòa bình hay không.
Họ chỉ biết rằng phía trước là trận tuyến.
Và phía sau là quê hương.
Có những người trở về.
Có những người nằm lại.
Lê Mã Lương là một trong những người trở về.
Vì thế, ông mang theo ký ức của những người không trở về.
Chú thích: Các cựu chiến binh trở lại chiến trường Quảng Trị và Thành cổ để tưởng niệm đồng đội.
Nguồn: Tư liệu báo chí về các hoạt động tri ân tại Quảng Trị.
12. Trở lại Quảng Trị sau nhiều năm
Sau chiến tranh, Lê Mã Lương nhiều lần trở lại Quảng Trị.
Những địa danh ngày xưa giờ đã thay đổi.
Đường sá rộng hơn.
Những trận địa cũ có nơi chỉ còn dấu tích.
Nhưng ký ức của người lính không biến mất.
Có những địa điểm chỉ cần nhìn thấy là ông nhớ lại những người đã từng chiến đấu bên cạnh mình.
Đó là đặc điểm của ký ức chiến tranh:
đất có thể thay đổi, nhưng ký ức thì ở lại.
Chú thích: Lê Mã Lương trở lại chiến trường Quảng Trị, tưởng niệm đồng đội đã hy sinh.
Nguồn: Tư liệu báo chí và hoạt động tri ân cựu chiến binh.
13. Quảng Trị không chỉ là một địa danh
Đối với nhiều người, Quảng Trị là một địa danh trên bản đồ.
Đối với thế hệ của Lê Mã Lương, Quảng Trị là:
một chiến trường.
Một nơi mà mỗi con đường, mỗi dòng sông, mỗi bờ thành đều có câu chuyện.
Đó là lý do khi trở lại Quảng Trị, nhiều cựu chiến binh không chỉ nhìn thấy một di tích.
Họ nhìn thấy:
những người đồng đội tuổi hai mươi.
Chú thích: Sông Thạch Hãn và hoạt động thả hoa tưởng niệm các liệt sĩ hy sinh trong chiến trường Quảng Trị.
Nguồn: Tư liệu Trung tâm Bảo tồn Di tích lịch sử – văn hóa Quảng Trị.
14. Một người sống để kể câu chuyện của người đã khuất
Có một điều đặc biệt trong câu chuyện của những cựu chiến binh.
Họ không chỉ kể về mình.
Họ thường kể về:
người đã hy sinh.
Lê Mã Lương cũng vậy.
Mỗi lần nhắc lại chiến trường Quảng Trị, câu chuyện không dừng ở những trận đánh.
Nó trở về với những đồng đội.
Những người từng nằm chung hầm.
Từng chia nhau ngụm nước.
Từng chia nhau viên đạn.
Rồi một ngày không còn bên cạnh nữa.
Và chính vì thế, ký ức của một người sống sót trở thành một phần ký ức của cả một thế hệ.
Chú thích: Lê Mã Lương trong các buổi giao lưu, nói chuyện với thế hệ trẻ về ký ức chiến tranh.
Nguồn: Tư liệu báo chí Việt Nam.
15. Câu nói dành cho tuổi trẻ hôm nay
“Cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến chống quân thù.”
Câu nói ấy thuộc về một hoàn cảnh lịch sử cụ thể.
Ngày nay, đất nước không còn chiến tranh.
Vì vậy, không thể bê nguyên câu nói ấy vào một hoàn cảnh khác mà không thay đổi cách hiểu.
Điều còn lại có giá trị đối với thế hệ hôm nay không nhất thiết là chiến tranh.
Mà là tinh thần:
sống có lý tưởng.
dám chịu trách nhiệm.
biết đặt lợi ích của cộng đồng và đất nước lên trên lợi ích cá nhân khi cần thiết.
Đó có lẽ là cách phù hợp nhất để hiểu di sản tinh thần mà thế hệ Lê Mã Lương để lại.
Chú thích: Các hoạt động giao lưu truyền thống giữa cựu chiến binh và thế hệ trẻ – một trong những cách thế hệ sau tiếp nhận ký ức chiến tranh.
Nguồn: Tư liệu báo chí Việt Nam.
Lời kết – Người lính trở về từ “mùa hè đỏ lửa”
Năm 1972, Quảng Trị là một trong những nơi khốc liệt nhất của cuộc chiến.
Trong những chiến hào chật hẹp, những người lính trẻ chiến đấu từng ngày.
Có người mới 18 tuổi.
Có người 20.
Có người hơn 20.
Họ bước vào chiến trường với tuổi trẻ còn rất dài phía trước.
Nhưng nhiều người chỉ sống đến mùa hè năm ấy.
Chú thích: Thành cổ Quảng Trị ngày nay – nơi tưởng niệm những người lính đã hy sinh trong 81 ngày đêm mùa hè năm 1972.
Nguồn: Trung tâm Bảo tồn Di tích lịch sử – văn hóa Quảng Trị.
Lê Mã Lương là một trong những người sống sót.
Ông mang theo những ký ức của chiến trường.
Mang theo những cái tên.
Những gương mặt.
Những đồng đội không trở về.
Và cả một câu nói đã vượt ra khỏi cuộc chiến:
“Cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến chống quân thù.”
5
Chú thích: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Mã Lương – người lính từng chiến đấu trên chiến trường Quảng Trị.
Nguồn: Tư liệu báo chí Việt Nam.
Nhưng hôm nay, khi nhìn lại câu nói ấy, có lẽ điều đáng nhớ nhất không phải là vẻ đẹp của chiến tranh.
Mà là cái giá mà một thế hệ đã trả để đất nước có được ngày hòa bình.
Lê Mã Lương đã trở về.
Hàng nghìn người khác thì không.
Và vì thế, mỗi câu chuyện về Quảng Trị không chỉ là câu chuyện về chiến thắng hay trận đánh.
Đó còn là câu chuyện về những tuổi xuân đã gửi lại bên dòng Thạch Hãn, dưới Thành cổ và trên những trận địa đỏ lửa năm 1972.
