Lễ Nghi Học Sĩ Nguyễn Thị Duệ – Nữ Tiến Sĩ Duy Nhất Lịch Lại Khoa Bảng

Nguyễn Thị Duệ (1574 – 1654), tên thật là Nguyễn Thị Ngọc Toàn, hiệu Diệu Viên, quê ở huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Bà là nữ Tiến sĩ đầu tiên và duy nhất trong lịch sử khoa bảng phong kiến Việt Nam, được phối thờ trang trọng tại Văn miếu Mao Điền.

Sinh ra trong một gia đình hiếu học, từ nhỏ Nguyễn Thị Duệ đã nổi tiếng thông minh, xinh đẹp và say mê đọc sách. Thời kỳ nhà Mạc mở khoa thi tại Cao Bằng, do luật lệ phong kiến cấm phụ nữ đi thi, bà đã dũng cảm cải trang thành nam giới với tên gọi Nguyễn Ngọc Đồ để dự thi và xuất sắc đỗ Đệ nhất giáp Tiến sĩ (Khoa thi năm 1594).

Khi sự việc cải trang bị phát giác, vua Mạc Kính không những không trừng phạt mà còn khen ngợi tài năng, khen tặng bà làm Lễ nghi Học sĩ, chuyên dạy học cho các phi tần và cung nữ. Sau này, dưới thời nhà Lê - Trịnh, bà tiếp tục được triều đình trọng dụng, giao nhiệm vụ quản lý giáo dục và chấm thi các kỳ thi khoa bảng.

Nguyễn Thị Duệ là biểu tượng sáng ngời cho tài năng, chí khí và trí tuệ của người phụ nữ Việt Nam, đập tan những định kiến hẹp hòi của chế độ phong kiến đối với nữ giới.