Lê Ngọc Anh

ÔNG HỒ A TANG – NGƯỜI DẪN ĐƯỜNG CHIẾN KHU NAM TRUNG BỘ (1946–1949)

Nam Trung Bộ thời đầu kháng chiến là vùng đầy hiểm trở, với núi non trập trùng, dốc đá và nhiều con suối sâu. Để bộ đội hành quân an toàn giữa những năm gian khổ 1946–1949, lực lượng cách mạng ở Quảng Nam – Kon Tum dựa rất nhiều vào người dân tộc thiểu số bản địa, trong đó có ông Hồ A Tang, người Cơ Tu sống tại vùng giáp ranh Tây Giang.

Ông Tang nổi tiếng từ nhỏ vì khả năng nghe tiếng động cực tốt: chỉ cần nghe tiếng nước chảy là biết suối nông hay sâu; nghe tiếng gió là biết trời sắp mưa hay có thú rừng gần đó. Khi chiến khu cần người dẫn đường giỏi, già làng đã cử ông Tang đi mà không chút do dự.

Mỗi chuyến dẫn bộ đội, ông Tang mang theo dao quắm, gùi sắn khô và một ống nứa đựng muối. Đêm hành quân xuyên rừng, ông đi trước, gần như không tạo ra tiếng động. Khi gặp dấu chân lạ, ông chạm vào đất, ngửi nhẹ để xác định là dấu chân người hay thú. Bộ đội thường nói: “Ông Tang đọc được rừng.”

Một lần năm 1948, quân Pháp mở cuộc càn lớn vào vùng căn cứ. Bộ đội cần rút sang thung lũng A Rầng nhưng địch đã chặn đường chính. Ông Tang dẫn họ đi theo đường “răng cưa” dọc sườn núi – con đường chỉ người Cơ Tu mới biết. Lối đi hẹp, bên phải là vực sâu, bên trái là rừng rậm. Dọc đường, ông dùng lá xanh buộc vào cành tre làm ám hiệu đánh dấu để lực lượng phía sau không lạc.

Khi tới gần khe suối A Sáp, ông nghe tiếng kim loại va nhau rất nhỏ, liền ra hiệu dừng lại. Thì ra phía trước có lính Pháp phục kích. Ông dẫn đoàn vòng sang sườn núi phía đông, mở đường bằng dao đi hàng giờ, tránh được cuộc phục kích nguy hiểm.

Nhờ sự tinh thông địa hình của ông, chiến khu Nam Trung Bộ giữ được đường rút an toàn suốt nhiều năm. Sau hòa bình, ông Tang ở lại bản, làm rẫy đến khi tuổi cao. Đồng bào gọi ông bằng cái tên đầy kính trọng:
“Người Cơ Tu dẫn bước chiến khu.”