LÊ NGỌC HIỀN VÀ NGƯỜI VẼ BẢN ĐỒ CHO TRẬN ĐÁNH CUỐI CÙNG

Lê Ngọc Hiền (1928–2006), tên khai sinh là Nguyễn Ngọc Thiện, là Thượng tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam. Trong hơn 50 năm quân ngũ, ông dành một nửa thời gian làm công tác tác chiến nên đồng đội thường gọi ông bằng cái tên thân mật là “Hiền tác chiến”. Ông từng giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng và đặc biệt là Tham mưu trưởng Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975.

Câu chuyện nổi bật nhất trong cuộc đời ông không phải là một trận đánh trực tiếp ngoài chiến trường, mà là những tháng ngày căng thẳng để xây dựng kế hoạch giải phóng miền Nam. Từ những bản điện báo gửi về Tổng hành dinh, ông cùng các cán bộ tác chiến phải từng bước ghép lại tình hình trên toàn chiến trường để xác định thời cơ và phương án hành động.

1. NGƯỜI LÍNH TRẺ TRONG NHỮNG NGÀY ĐẦU

Lê Ngọc Hiền sinh năm 1928 tại Đại Đồng, Đan Phượng, Hà Tây, nay thuộc Hà Nội. Năm 1944, ông tham gia cách mạng; tháng 5-1945 ông nhập ngũ và cùng năm được kết nạp vào Đảng.

Những năm đầu quân ngũ giúp ông trưởng thành qua thực tế chiến đấu và công tác. Sau này, ông dần chuyển sang lĩnh vực huấn luyện và tác chiến, một công việc đòi hỏi khả năng phân tích tình hình và tổ chức lực lượng.

Từ tháng 3-1955, ông bắt đầu công tác tại cơ quan Bộ Tổng Tham mưu. Ông lần lượt giữ các vị trí ở Cục Quân huấn và Cục Tác chiến, từ cán bộ cấp phó đến Cục trưởng.

2. “HIỀN TÁC CHIẾN”

Trong quân đội, công tác tác chiến thường diễn ra phía sau những gì công chúng nhìn thấy trên chiến trường. Người làm tác chiến phải theo dõi từng thay đổi của đối phương, nắm tình hình các đơn vị và liên tục tính toán những khả năng có thể xảy ra.

Lê Ngọc Hiền dành khoảng một nửa cuộc đời quân ngũ cho công việc này. Năm 1962, ông được cử sang Liên Xô học tại Học viện Bộ Tổng Tham mưu Vô-lô-si-lốp, tiếp tục nâng cao kiến thức quân sự.

Sau khi trở về, ông tiếp tục đảm nhiệm những vị trí quan trọng trong cơ quan tác chiến. Những kinh nghiệm ấy sau này trở thành nền tảng để ông tham gia xây dựng các kế hoạch quân sự ở quy mô lớn.

3. TỪ PHÒNG THAM MƯU ĐẾN CHIẾN TRƯỜNG MIỀN NAM

Từ năm 1967 đến 1974, Lê Ngọc Hiền trực tiếp hoạt động ở chiến trường miền Nam. Năm 1967, ông là Phó Tư lệnh Mặt trận B5; từ năm 1970 đến 1973, ông làm phái viên của Bộ tại Bộ Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam và giữ chức Tham mưu phó Bộ Tư lệnh Miền.

Khoảng thời gian trực tiếp ở chiến trường giúp ông có thêm một góc nhìn khác. Nếu trước đó ông chủ yếu nhìn chiến tranh qua bản đồ, báo cáo và điện báo, thì nay ông phải đối mặt với địa hình, lực lượng và những thay đổi thực tế trên chiến trường.

Chính sự kết hợp giữa kinh nghiệm thực địa và khả năng tham mưu sau này trở thành một lợi thế lớn khi ông trở lại Hà Nội để thực hiện nhiệm vụ đặc biệt.

4. NỬA NĂM LÀM VIỆC TRONG BÍ MẬT

Tháng 4-1974, Lê Ngọc Hiền được gọi gấp ra Hà Nội. Ông được giao chức Phó Tổng Tham mưu trưởng và nhiệm vụ cùng Cục Tác chiến xây dựng kế hoạch tác chiến chiến lược trong hai năm 1975–1976 để giải phóng miền Nam.

Công việc này kéo dài khoảng nửa năm và diễn ra trong điều kiện cực kỳ căng thẳng. Mỗi ngày có hàng trăm bức điện từ các chiến trường gửi về. Những người làm tác chiến phải đọc, phân tích và đánh giá liên tục để biết tình hình đang thay đổi theo hướng nào.

Có những ngày họ làm việc đến nửa đêm, thậm chí một, hai giờ sáng. Đặc biệt, nhiệm vụ được giữ bí mật tuyệt đối, đến người thân trong gia đình cũng không được biết ông đang làm công việc gì.

5. KHI THỜI CƠ ĐẾN SỚM HƠN DỰ KIẾN

Ban đầu, kế hoạch chiến lược đặt mục tiêu giải phóng miền Nam trong hai năm 1975–1976. Tuy nhiên, những diễn biến trên chiến trường đầu năm 1975 khiến tình hình thay đổi rất nhanh.

Sau thắng lợi Phước Long và những bước phát triển tiếp theo, Bộ Chính trị nhận thấy thời cơ có thể đến sớm hơn. Lê Ngọc Hiền cùng các cán bộ tác chiến phải liên tục cập nhật kế hoạch theo sự thay đổi của chiến trường.

Đây là điểm đặc biệt của công tác tham mưu: một kế hoạch dù được chuẩn bị kỹ đến đâu cũng không thể bất biến. Người chỉ huy phải biết khi nào cần giữ nguyên kế hoạch và khi nào phải thay đổi để tận dụng thời cơ.

6. NGƯỜI THAM MƯU TRƯỞNG CỦA CHIẾN DỊCH HỒ CHÍ MINH

Khi Chiến dịch Hồ Chí Minh được thành lập, Văn Tiến Dũng làm Tư lệnh, Phạm Hùng làm Chính ủy; các Phó Tư lệnh gồm Trần Văn Trà, Lê Trọng Tấn, Lê Đức Anh và Đinh Đức Thiện. Lê Ngọc Hiền được giao làm Tham mưu trưởng.

Ở vị trí này, ông có nhiệm vụ tham gia xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch tác chiến. Một trong những công việc quan trọng là phối hợp tình hình của các hướng tiến công để tạo thành một chiến dịch thống nhất nhằm vào Sài Gòn.

Ngày 17-4-1975, Cục Tác chiến giúp Tổ thường trực hoàn chỉnh lần cuối kế hoạch giải phóng Sài Gòn để trình Quân ủy Trung ương và Bộ Chính trị. Sau đó, kế hoạch tác chiến Sài Gòn – Gia Định được Bộ chỉ huy chiến dịch thông qua.

7. SAU NHỮNG DÒNG TRÊN BẢN ĐỒ

Ngày 30-4-1975, chiến dịch kết thúc với việc Sài Gòn được giải phóng, đất nước đi đến thống nhất. Đối với Lê Ngọc Hiền, đó là kết quả của một quá trình chuẩn bị lâu dài, trong đó có những tháng ngày làm việc căng thẳng mà phần lớn diễn ra phía sau chiến trường.

Sau chiến tranh, ông tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong quân đội, trong đó có chức Phó Tổng Tham mưu trưởng. Năm 1986, ông được phong quân hàm Thượng tướng. Sau này, ông còn giữ chức Tư lệnh Quân tình nguyện Việt Nam tại Campuchia.

Lê Ngọc Hiền qua đời năm 2006. Nhìn lại cuộc đời ông, điều đáng nhớ nhất có lẽ là hình ảnh một người chỉ huy đứng trước những tấm bản đồ, hàng trăm bức điện và những con số của chiến trường, cố gắng biến tất cả thành một kế hoạch có thể thực hiện.

Nếu những người lính trực tiếp chiến đấu tạo nên hình ảnh của trận đánh, thì những người làm tác chiến như Lê Ngọc Hiền lại góp phần tạo nên “bộ khung” cho trận đánh ấy. Câu chuyện của ông cho thấy chiến thắng không chỉ được quyết định bởi lòng dũng cảm trên chiến trường, mà còn bởi khả năng nhìn toàn cục, nắm bắt thời cơ và đưa ra quyết định đúng lúc.