Lê Quảng Ba - “Người dẫn đường đưa lãnh tụ về Pác Bó”

Lê Quảng Ba (1914–1988) là một tướng lĩnh người Tày đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, nguyên Tư lệnh đầu tiên Quân khu Việt Bắc. Ông tên thật là Đàm Văn Mông; dân tộc Tày; quê xã Sóc Hà, huyện Hà Quảng (nay là xã Trường Hà), tỉnh Cao Bằng. Ông là một trong những người đã đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Trung Quốc về nước đầu năm 1941, chịu trách nhiệm nơi ăn, chốn ở, nơi họp và bảo vệ Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ 8.

* Tiểu sử tóm tắt: Ông tham gia cách mạng năm 1935, gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1936.

Năm 1941, ông cùng Lê Thiết Hùng tổ chức lớp học quân sự đầu tiên ở Cao Bằng để thành lập đội du kích tập trung đầu tiên và phụ trách đội, trong đội có Nông Thị Trưng. Năm 1941, đồng chí Lê Quảng Ba cũng chính là người đã bảo vệ và dẫn đường đưa lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về Pác Bó. Ngày 28-1-1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã vượt cột mốc 108 biên giới Trung Quốc - Việt Nam địa phận thuộc Trường Hà, Hà Quảng, Cao Bằng để về nước lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Đồng chí Lê Quảng Ba đã kể lại hành trình lịch sử này trong hồi ký của mình. Theo đó, cuối năm Canh Thìn (1940), đồng chí Lê Quảng Ba nhận nhiệm vụ dẫn đoàn của Bác Hồ từ Nậm Quang (Tĩnh Tây, Trung Quốc) về nước… Đồng chí dẫn đoàn theo những vệt đường mòn, lượn giữa các nếp núi tiếp nối nhau ở vùng biên cương hướng về Cao Bằng.

Vượt lên một đoạn dốc ngắn rồi xuống một sườn núi dài lởm chởm đá, hoa lau dọc sườn núi, đồng chí Lê Quảng Ba nhận ra cây mậy rẫy (tức là cây si) sum suê như một cây đa cổ thụ, mọc không xa mốc đá 108. “Đứng cạnh Bác trên cái mốc biên giới đã quen biết ấy, nghĩ tới quê hương thân thiết ruột rà, tôi cảm thấy mình vô cùng gần gũi Bác, như đứa con yêu quý ở bên cha, như người chiến sĩ đứng sau lá cờ người tổng chỉ huy sẵn sàng nhận lấy nhiệm vụ khó khăn nhất”, Thiếu tướng Lê Quảng Ba kể lại cảm xúc của mình trong hồi ký. Đồng chí Lê Quảng Ba dự định sẽ đưa Bác về ở tạm nhà của gia đình ông Máy Lì, người dân tộc Nùng là cơ sở cách mạng của ta. Tuy nhiên vì thương gia đình ông Máy Lì, không muốn phiền gia đình ông phải ở chật chội vì đoàn đông người, Bác đã đề nghị chuyển đi tìm chỗ khác. Không thuyết phục được đoàn ở lại nhà mình, cuối cùng ông Máy Lì dẫn đoàn đi về phía hang núi. Hang này ăn thông ra một con đường kín dẫn sang bên kia biên giới. Người ta gọi đó là hang Cốc Bó tức hang Đầu Nguồn. Bác cùng đoàn bằng lòng ở tạm đây.

Từ cuối năm 1944 đến năm 1945, ông làm Ủy viên quân sự và Phái viên kỳ bộ Việt Minh ở Cao-Bắc-Lạng. Từ tháng 11 năm 1945 đến năm 1947, ông làm Khu phó Khu 1, Khu trưởng Khu Hà Nội rồi Khu trưởng Khu 12. Từ năm 1948 đến năm 1949, ông làm Chỉ huy phó Mặt trận 2 (Đông Bắc) rồi Chỉ huy trưởng Mặt trận Duyên hải Đông Bắc và Chiến dịch Thập Vạn Đại Sơn. Được phong cấp Đại tá trong đợt phong quân hàm đầu tiên.

Tháng 12 năm 1949, ông làm Tư lệnh Liên khu Việt Bắc.

Tháng 5 năm 1951, ông làm Đại đoàn trưởng đầu tiên Đại đoàn 316.

Từ năm 1957 đến năm 1959, ông làm Tư lệnh Quân khu Việt Bắc.[1] Thụ phong quân hàm Thiếu tướng năm 1958.

Năm 1960, ông chuyển ngành, làm Trưởng ban Ban Dân tộc Trung ương, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc của Chính phủ,

Năm 1976, ông làm Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nông nghiệp Trung ương.

Ông là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa III, đại biểu Quốc hội từ khóa II đến khóa VI, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.