Lê Quang Hương

Năm 13 tuổi, sau khi đậu bằng Tiểu học, do hoàn cảnh gia đình, ông rời quê hương Cao Lãnh lên Sài Gòn tìm kẻ sinh nhai. Ông đi nhiều nơi ở Nam Bộ, Nam Trung Bộ, Cao Miên và làm nhiều nghề: tuỳ phái, thư ký, thu ngân, quản lý, giáo viên... Mãi đến năm 1948, ông trở về Sài Gòn và bắt đầu viết văn. Quá đâm thôi sơn là tác phẩm đầu tay xuất bản năm 1952, khi ông làm biên tập cho Nhà xuất bản Dân Tộc. Năm 1953.

ông lên Phnôm Pênh (Cao Miên) làm Tổng thư kỷ cho tuần báo Dân Việt của Phan Văn Thông, sau đó làm chủ bút nhật báo Việt kiểu của Phan Vình Tông, đồng thời cộng tác với một số bảo ở Sài Gòn. Đây là thời gian ông có dịp tiếp cận, nghiên cứu văn hoá, phong tục, ngôn ngữ của xử Chúa Tháp, tích luỹ tài liệu, kiến thức để việt các tác phẩm về văn hoá Khmer sau này.

Đền tháng 10 năm 1957, ông bị Chính phủ Hoàng gia Cao Miên trục xuất vì ông viết bài tổ cáo chính quyền địa phương Cao Miên ở biên giới giáp với Gò Dầu Hạ (Tây Ninh) bắt buộc phụ nữ người Việt phải ăn mặc như người Khmer khi qua biên giới buôn bán. Về nước, ông công tắc với nhiều nhật bảo, tuấn báo, tạp chỉ uy tín tại Sài Gòn như: Sài Gòn Mới, Ngày mới, Bông Lũa, Phổ Thông, Văn Hoá Ngày Nay, Nhân Loại, Vân Hữu, Phụ Nữ diễn đàn, Sử Địa, Tiểu thuyết thứ bảy và thành lập Nhà xuất bản Thanh Quang chuyên ân hành các tác phẩm nghiên cứu về văn hoá, lịch sử Cao Miên.

Ông là một trong những tác giả người Việt có nhiều công trình nghiên cứu về văn hoá, lịch sử, dân tộc học Khmer. Ông được Chính phủ Hoàng gia Cao Miên tặng thường Huy chương và Bằng danh dự về loạt bài viết về Hội chợ Quốc tê tại Phnom Pênh năm 1955. Đến năm 1969, ông nhận được giải nhất về biên khảo của Trung tâm Vân bút Sài Gòn.

Gần 30 năm cầm bút cho đến khi qua đời, ông miệt mài sưu tâm, nghiên cứu và sáng tác trên 30 tác phẩm và đã xuất bản: Quả đầm thôi sơn (tiểu thuyết, 1952), Tự học chữ Miên (1963), Truyện có quốc tế (1969). Người Việt gốc Miên (1969), Truyện vui quốc tế (1969). Truyện cổ Cao Miên 1 và II (1969), Angkor - Đề Thiên Đề Thích (1970), Chợ trời biên giới (1970), Truyện tích Việt Nam (1970), Sử liệu Cao Miên (1970), Truyện cổ Ấn Độ (1971). Truyện thỏ khắp thế giới (1971). Việt kiều ở Kampuchia (1971), Người Hùng (tiểu thuyết, 1973). Sử liệu Phủ Nam (1973), Chân Lạp phong thổ ký, dịch thuật (1973)...

Trong di cảo của ông có bản thảo Cao Lành và Đồng Tháp Mười là công trình mang nhiều tâm huyết của ông đôi với quê hương. Ông còn để lại hàng trăm bức hình về Cao Lãnh trong những năm năm mươi của thế kỷ XX, giúp các thế hệ sau có cái nhìn toàn cảnh vẻ Cao Lãnh xưa. Sau đất nước hoàn toàn giải phóng hơn một năm (11/9/1976) ông qua đời vì bạo bệnh, hướng dương 54 tuổi.

Cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn, nhà nghiên cứu Lê Hương là một tấm gương về nghị lực, bản lĩnh tự học, tự thân vươn lên và là một bài học quý báu về kinh nghiệm lao động nghiên cứu khoa học nghiêm túc, đầy tâm huyết đồi với quê hương.