Lê Quang Vịnh - Tiếng hát trong ngục tử tù

Ở tuổi 89, ký ức về những ngày bị giam trong ngục tử tù vẫn hiện rõ trong trí nhớ ông Lê Quang Vịnh – người từng bị chính quyền Sài Gòn tuyên án tử hình khi tuổi đời còn rất trẻ. Không van xin ân xá, không khuất phục trước cái chết cận kề, ông cùng đồng đội đã hát lên hành khúc giải phóng ngay trong khoảnh khắc bản án được tuyên đọc. Đó không chỉ là sự thách thức bạo lực, mà là lời khẳng định đanh thép về niềm tin và lý tưởng của một thế hệ thanh niên Việt Nam.

Sinh năm 1936 tại Huế, trong một gia đình trí thức yêu nước, cuộc đời cách mạng của ông bắt đầu từ một biến cố đau thương. Năm 14 tuổi, ông tận mắt chứng kiến cha mình bị lính Pháp bắn chết. Cái chết ấy trở thành dấu mốc không thể xóa nhòa, hun đúc trong ông quyết tâm đi theo con đường cách mạng, dù biết trước sẽ phải đánh đổi bằng cả cuộc đời.

Những năm đầu thập niên 1950, ông tham gia phong trào học sinh kháng chiến ở Huế, rải truyền đơn, viết khẩu hiệu, đấu tranh chống chính quyền bảo hộ. Bị bắt, bị giam, bị theo dõi, nhưng mỗi lần ra tù, ông lại tiếp tục con đường đã chọn. Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông hoạt động trong tổ chức thanh niên cách mạng bí mật, nuôi dưỡng khát vọng thống nhất đất nước giữa những đêm họp lặng lẽ bên bờ sông Hương.

Rời Huế vào Sài Gòn, ông vừa học tập vừa hoạt động cách mạng trong lòng đô thị. Tốt nghiệp thủ khoa Trường Đại học Sư phạm Sài Gòn, đồng thời lấy thêm bằng cử nhân khoa học, ông chọn nghề dạy học như một phương thức làm cách mạng bền bỉ và thầm lặng. Trên bục giảng, trong các giảng đường và phong trào sinh viên, ông góp phần kết nối, giác ngộ, hình thành lực lượng đấu tranh của thanh niên trí thức miền Nam.

Năm 1962, khi đang chuẩn bị thoát ly theo yêu cầu của tổ chức, ông bị bắt. Ngày 24/5/1962, tòa án chính quyền Sài Gòn tuyên án tử hình đối với ông và các đồng chí. Trong giây phút sinh tử, thay vì sợ hãi, họ đã đứng dậy hô khẩu hiệu phản đối và cất cao tiếng hát cách mạng. Đối diện với cái chết, ông chọn giữ trọn khí phách của người cộng sản.

Bị giam trong ngục tử tù Chí Hòa, rồi đày ra Côn Đảo, ông vẫn không khuất phục. Khi bị dụ dỗ viết đơn xin ân xá, ông từ chối dứt khoát. Chính trong những đêm biệt giam ấy, ông đã viết bài thơ “Tiếng hát tử tù” – tác phẩm ra đời từ bóng tối ngục tù nhưng lan tỏa mạnh mẽ ra bên ngoài, trở thành tiếng nói cổ vũ, khích lệ tinh thần đấu tranh của tuổi trẻ Việt Nam.

Không bị hành quyết, ông sống sót qua những năm tháng lao tù khắc nghiệt và trở về sau chiến tranh. Trong hòa bình, ông tiếp tục cống hiến trên lĩnh vực giáo dục, thanh niên và nghiên cứu, sống giản dị, khiêm nhường, ít nhắc đến mình. Với ông, điều đáng sợ nhất không phải cái chết, mà là sự đánh mất niềm tin.

Câu chuyện đời ông Lê Quang Vịnh là minh chứng sống động cho bản lĩnh, khí phách và lý tưởng của một thế hệ thanh niên Việt Nam dám sống, dám tin, dám hiến trọn tuổi trẻ cho Tổ quốc. Tiếng hát từng vang lên giữa ngục tử tù năm nào, đến hôm nay, vẫn còn ngân vọng như một ngọn lửa không tắt của thời hoa lửa.