Lê Quý Đôn – nhà bác học bách khoa toàn thư của Việt Nam (1)
Lê Quý Đôn (1726-1784), nhà bác học, nhà hoạt động chính trị quân sự, nhà văn hóa lớn Việt Nam thời Hậu Lê, thuở nhỏ có tên là Lê Danh Phương, sau đổi là Quý Đôn, tự Doãn Hậu, hiệu Quế Đường, quê làng Diên Hà, huyện Duyên Hà, trấn Sơn Nam (nay thuộc tỉnh Thái Bình). Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống khoa bảng, từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, có trí nhớ phi thường và được người đương thời xem là thần đồng. Năm 1743, ông thi đỗ Giải nguyên, tới năm 1752 thì đỗ Bảng nhãn rồi ra làmquan ở viện Hàn lâmvới chức Thị thư. Năm 1759, ông được cử làm Phó sứ đi sứ Trung Quốc. Năm 1764, ông làm Đốc Đồng Kinh Bắc, rồi chuyển sang làm Tham chính Hải Dương. Năm 1767, ông tham gia biên tập quốc sử và làm Tư nghiệp Quốc Tử Giám. Năm 1769, ông làm Tán lý quân vụ trong cuộc hành quân đàn áp Lê Duy Mật, rồi được thăng lên Hữu thị lang bộ Công, năm 1773 làm Bồi tụng phủ chúa, năm 1776 làm Hiệp trấn Thuận Hóa, sau đó về Thăng Long làm Tham tụng. Ông mất năm 1783. Giới nghiên cứu thế giới xem ông là nhà bác học về lĩnh vực văn hóa của Việt Nam. Công trình trước tác và sáng tác của ông gồm một thư tịch đồ sộ về nhiều bộ môn lịch sử, địa lí, văn học, ngôn ngữ học, triết học... Các tác phẩm chính gồm Quốc sử tục biên (8 quyển), Thư kinh diễn nghĩa (3 quyển), Đại Việt thông sử hay Lê triều thông sử (30 quyển), Phủ biên tạp lục (7 quyển), Quần thư khảo biện (4 quyển), Xuân thu lược luận, Bắc sử thông lục (3 quyển), Toàn Việt thi lục, Vân Đài loại ngữ (4 quyển), Quế Đường văn tập (3 quyển), Kiến văn tiểu lục (3 quyển), Danh thần lục (2 quyển), Toàn Việt văn tập (20 quyển), Hoàng Việt văn hải (10 quyển), Quế Đường thi tập.
