LÊ QUÝ ĐÔN – NHÀ BÁC HỌC KIỆT XUẤT CỦA DÂN TỘC
Thông tin nhân chứng: Họ và tên: Lê Quý Đôn Năm sinh – năm mất: 1726 – 1784 Quê quán:Làng Diên Hà, huyện Diên Hà, phủ Tiên Hưng (nay thuộc xã Độc Lập, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình). Tóm tắt quá trình cống hiến: Lê Quý Đôn là học giả lớn của Việt Nam thời Lê – Trịnh, nổi tiếng thông minh, uyên bác từ nhỏ. Ông đỗ Giải nguyên năm 18 tuổi và đỗ Đình nguyên Tiến sĩ năm 27 tuổi. Suốt cuộc đời, ông để lại nhiều tác phẩm kinh điển về lịch sử, triết học, kinh tế, văn hóa nh
Trên mảnh đất Thái Bình giàu truyền thống hiếu học, nhiều thế hệ người con ưu tú đã góp phần làm rạng danh quê hương. Trong số đó, Lê Quý Đôn luôn là biểu tượng sáng chói của trí tuệ, nghị lực, và tinh thần học tập bền bỉ. Câu chuyện về nhà bác học họ Lê vẫn như “ngôi sao sáng” soi đường học tập cho các thế hệ học sinh hôm nay.
Lê Quý Đôn sinh năm 1726 trong một gia đình khoa bảng tại làng Diên Hà, huyện Tiên Hưng, tỉnh Thái Bình. Cha ông là Lê Trọng Thứ – người nổi tiếng học rộng và nghiêm khắc trong việc giáo dục con cái. Nhờ nếp nhà lễ giáo và lòng ham học bẩm sinh, từ khi còn nhỏ, Lê Quý Đôn đã tỏ rõ tư chất thông minh xuất chúng. Người đương thời kể rằng ông đọc sách một lần là nhớ, hiểu sâu và vận dụng linh hoạt.
Năm 18 tuổi, ông đỗ Giải nguyên (đầu bảng kỳ thi Hương). Đến năm 27 tuổi, ông tiếp tục đỗ Đình nguyên Tiến sĩ – một trong những học vị cao nhất thời bấy giờ. Không chỉ giỏi văn chương, ông còn đặc biệt quan tâm đến thiên văn, địa lý, sử học, nông nghiệp, kinh tế… thể hiện tư duy toàn diện hiếm có.
Trong quá trình làm quan, Lê Quý Đôn luôn tận tụy, trung thực và thẳng thắn, dám dâng sớ can gián, đề xuất nhiều biện pháp chỉnh đốn triều chính, chấn hưng kinh tế và xã hội. Đi đến đâu, ông cũng khảo sát dân tình, phong tục, thổ nhưỡng để ghi chép thành các bộ sách có giá trị. Tác phẩm “Phủ biên tạp lục” của ông còn được giới sử học hiện đại đánh giá là nguồn tư liệu quan trọng hàng đầu về vùng Thuận – Quảng thế kỷ XVIII.
Không chỉ là nhà quản lý tài giỏi, Lê Quý Đôn còn là một học giả kiệt xuất với vốn tri thức đồ sộ. “Vân đài loại ngữ” – công trình tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực – được coi là tác phẩm “bách khoa thư” đầu tiên của Việt Nam. Tinh thần học không ngừng của ông được thể hiện qua câu nói nổi tiếng:
“Học vấn không bao giờ cùng, như biển rộng không bờ.”
Lê Quý Đôn qua đời năm 1784, để lại một di sản học thuật đồ sộ mang giá trị vượt thời gian. Tên tuổi ông được đặt cho nhiều trường học, đường phố và công trình văn hóa trên toàn quốc, trở thành niềm tự hào của quê hương Thái Bình.
Ngày nay, câu chuyện về nhà bác học Lê Quý Đôn vẫn là tấm gương sáng về đức tính ham học, sự kiên trì và cống hiến cho dân tộc. Học sinh các trường luôn nhắc đến ông như biểu tượng của tri thức và tinh thần vượt khó, nhắc nhở mỗi chúng ta không ngừng nỗ lực trên con đường học tập và tu dưỡng bản thân.
