Lê Thanh Cảnh – cựu tù thiếu nhi Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt

Trong không gian trưng bày của Di tích Quốc gia Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt, giữa những bức ảnh và hiện vật gắn với một thời chiến tranh, có một bức ảnh khiến nhiều người dừng lại thật lâu. Trong ảnh là một thiếu niên bị bắt giữ. Người thiếu niên ấy chính là Lê Thanh Cảnh, người sau này trở thành một trong những cựu tù Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt.

Ông Lê Thanh Cảnh sinh năm 1954. Cuộc đời ông gắn với những năm tháng chiến tranh khi tuổi đời còn rất trẻ. Năm 1969, khi đang tham gia hoạt động trong nội thành Sài Gòn, ông cùng một đồng đội thực hiện nhiệm vụ tại khu vực Gò Vấp. Trong quá trình hoạt động, ông bị địch bắt và bị kết án tù.

Từ đây, cuộc đời của một thiếu niên bước sang một trang khác.

Bị bắt khi tuổi đời còn nhỏ, Lê Thanh Cảnh phải trải qua những ngày tháng tù đày xa gia đình. Ông từng tìm cách vượt khỏi nơi giam giữ nhưng không thành công và tiếp tục bị bắt. Sau đó, ông bị đưa ra Côn Đảo.

Côn Đảo là nơi giam giữ nhiều người yêu nước và những người hoạt động cách mạng trong thời kỳ chiến tranh. Đối với một thiếu niên, những ngày tháng ở đây chắc chắn là quãng thời gian đầy thử thách. Nhưng những người tù trẻ tuổi vẫn cố gắng giữ vững tinh thần, động viên nhau vượt qua hoàn cảnh khắc nghiệt.

Do chưa đủ tuổi thành niên, sau thời gian ở Côn Đảo, Lê Thanh Cảnh được chuyển về Trung tâm Cải huấn thiếu niên Đà Lạt, thực chất là Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt. Đây là nơi từng giam giữ hàng trăm thiếu niên yêu nước từ nhiều địa phương ở miền Nam.

Đà Lạt ngày nay được biết đến với những đồi thông, những con đường quanh co và không khí trong lành. Nhưng hơn nửa thế kỷ trước, giữa thành phố này lại tồn tại một nhà lao dành cho những người tù còn rất trẻ.

Lê Thanh Cảnh là một trong những người đã trải qua những tháng ngày ấy.

Điều đặc biệt trong câu chuyện của ông là bức ảnh lịch sử được chụp khi ông bị bắt. Bức ảnh ấy sau này được lưu giữ tại Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, người thiếu niên trong bức ảnh ngày nào đã trở thành một người đàn ông lớn tuổi. Nhưng khi trở lại di tích, ông vẫn nhận ra chính mình và những ký ức cũ lại trở về.

Tháng 7 năm 2026, ông trở lại Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt. Đứng trước bức ảnh của chính mình, ông kể lại câu chuyện về những năm tháng đã qua. Với ông, đó không chỉ là một bức ảnh.

Đó là ký ức về tuổi trẻ.

Đó là ký ức về những người bạn từng cùng mình sống trong những ngày tháng khó khăn.

Và đó cũng là một bằng chứng trực quan để thế hệ hôm nay hiểu rằng chiến tranh đã từng tác động đến cả những người khi ấy còn đang ở tuổi thiếu niên.

Không chỉ trở lại thăm nơi từng bị giam giữ, ông Lê Thanh Cảnh còn trao tặng cho Bảo tàng Lâm Đồng một hiện vật tư liệu đặc biệt: bản phán quyết luận tội do Tòa thượng thẩm Huế ban hành. Ông đã gìn giữ tài liệu này trong hơn 50 năm trước khi quyết định trao lại cho bảo tàng.

Đó là một việc làm có ý nghĩa.

Bởi một tài liệu từng gắn với một cá nhân nay trở thành một phần của ký ức chung. Nó giúp các nhà nghiên cứu, những người làm công tác bảo tồn và thế hệ trẻ có thêm tư liệu để tìm hiểu về lịch sử Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt.

Nhìn lại cuộc đời mình, có lẽ ông Lê Thanh Cảnh không chỉ muốn kể về những gian khổ mà mình đã trải qua. Điều quan trọng hơn là ông muốn lưu giữ ký ức để những người sinh ra trong hòa bình hôm nay có thể hiểu được giá trị của cuộc sống hiện tại.

Một bức ảnh có thể chỉ mất vài giây để chụp, nhưng có những bức ảnh phải mất cả một đời mới kể hết được câu chuyện phía sau.

Bức ảnh của Lê Thanh Cảnh là một bức ảnh như thế.

Trong đó có hình ảnh của một thiếu niên giữa chiến tranh.

Có một thế hệ tuổi trẻ đã phải trưởng thành quá sớm.

Có những tháng ngày tù đày mà những người trong cuộc không bao giờ quên.

Và có cả câu chuyện về một đất nước đã đi qua chiến tranh để có được hòa bình hôm nay.

Ngày nay, Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt đã trở thành một địa chỉ giáo dục truyền thống. Những hiện vật được trao lại cho bảo tàng, những câu chuyện được các cựu tù kể lại và những bức ảnh còn lưu giữ ở di tích giúp lịch sử không bị lãng quên.

Đối với học sinh, câu chuyện của Lê Thanh Cảnh không chỉ là một câu chuyện về chiến tranh. Đó còn là bài học về lòng yêu nước, nghị lực, sự kiên cường và trách nhiệm gìn giữ ký ức lịch sử.

Có thể một ngày nào đó, những nhân chứng của thời chiến sẽ không còn có thể trực tiếp kể chuyện. Khi ấy, những bức ảnh, những hiện vật và những trang tư liệu sẽ thay họ tiếp tục lên tiếng.

Và bức ảnh của người thiếu niên Lê Thanh Cảnh sẽ vẫn ở đó, nhắc nhở những thế hệ sau rằng:

Đằng sau mỗi hiện vật lịch sử là một cuộc đời. Đằng sau mỗi bức ảnh là một câu chuyện. Và đằng sau những ngày bình yên hôm nay là những năm tháng mà nhiều thế hệ đã phải đánh đổi bằng cả tuổi trẻ của mình.