LÊ THÀNH ĐÔ – NGƯỜI LÍNH BƯỚC RA TỪ MƯA BOM TẠO NHỮNG “ ĐÔI CHÂN MỚI ” CHO ĐỒNG ĐỘI

Người lính bước ra từ mưa bom tạo những "đôi chân mới" cho đồng đội

Buổi sáng tại căn nhà cạnh xưởng nằm trên phố Minh Khai (Hà Nội), nhiều người khuyết tật, thương binh tìm đến để nhận những dụng cụ chỉnh hình được chế tác riêng. Trong đó có Trung úy Nguyễn Văn Ngọ.

"Nghe bác Đô báo ngày mai được nhận chân giả, cả đêm tôi không ngủ được!", ông Ngọ xúc động. 

Trung úy Nguyễn Văn Ngọ (SN 1954, Bắc Ninh) là thương binh hạng 81%, đồng thời chịu ảnh hưởng của chất độc hóa học với tỷ lệ tổn thương cơ thể 41-61%.

Hơn một năm qua, người cựu chiến binh phụ thuộc phần lớn vào sự hỗ trợ của gia đình trong sinh hoạt và di chuyển bằng nạng do chiếc chân giả không còn vừa với mỏm cụt ở đùi.

21 năm từ ngày nghỉ hưu, chiếc điện thoại của bác sĩ Lê Thành Đô (SN 1945) vẫn thường xuyên đổ chuông, đầu dây bên kia thường là những người mang di chứng chiến tranh, trẻ em mắc dị tật bẩm sinh hoặc bệnh nhân mất chi do tại nạn giao thông, tai nạn lao động...

Giữa tiếng búa gõ chan chát vang lên từ xưởng sản xuất chân, tay giả, bác sĩ Đô chia sẻ: "Đến nay, trung tâm đã hỗ trợ miễn phí hơn 1.600 người cải thiện khả năng đi lại, cầm nắm và sinh hoạt hằng ngày". 

Nhìn lên tấm bảng chật kín những bức ảnh bệnh nhân đầu tiên, bác sĩ Lê Thành Đô chậm rãi kể về từng mảnh đời. Khi khoảng trống cuối cùng trên bảng được lấp đầy, ông chuyển sang lưu thông tin các ca bệnh trong chiếc máy tính cũ. 

Mở từng bộ hồ sơ, vị bác sĩ tuổi bát tuần nhớ về quãng thời gian chính mình là người nằm trên giường bệnh, một thương binh bước ra từ chiến tranh.

“ Tôi cũng là thương binh nên hiểu đồng đội đau thế nào”

Vừa tròn 18 tuổi, chàng thanh niên Lê Thành Đô gác lại sách đèn, khoác lên vai màu áo lính. Sau thời gian được huấn luyện công binh, ông về Đại đội 19, Trung đoàn 57, Sư đoàn 304, đóng quân tại đảo Hòn Mê (Thanh Hóa). Ông cùng đồng đội tham gia xây dựng các công trình quốc phòng trên đảo. 

Đến năm 1965, khi không quân Mỹ mở rộng đánh phá miền Bắc, người lính trẻ được điều về khu vực cầu Hàm Rồng (Thanh Hóa) để làm nhiệm vụ rà phá, xử lý bom chưa nổ.

Trong quãng thời gian này, khi ông làm nhiệm vụ rà phá bom vào buổi sáng, một đợt không kích bất ngờ trút xuống khu vực lân cận. Mảnh bom găm vào người khiến chàng lính công binh phải trải qua nhiều tháng điều trị. Rời giường bệnh, ông trở thành thương binh với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61%. 

Những tháng ngày điều trị cũng mở ra một ngã rẽ khác, người thương binh tiếp tục học hết chương trình phổ thông, rồi thi đỗ Đại học Y Hà Nội (khóa 1970-1976). Bác sĩ trẻ cầm tấm bằng y khoa về công tác tại Trung tâm Điều dưỡng Thương binh Thuận Thành, đảm nhiệm cương vị Trưởng phòng Y tế.

Đây là nơi tiếp nhận, điều trị, phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn cho các thương binh đặc biệt nặng từ nhiều chiến trường, phần lớn suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên. 

"Tôi cũng là thương binh nên hiểu đồng đội đau thế nào", bác sĩ Lê Thành Đô bộc bạch.

9 năm ở Thuận Thành, ông cùng các thương binh tìm thấy ở nhau sự đồng cảm của những người cùng đi qua chiến tranh, hiểu sự mất mát và vết thương mang theo suốt cuộc đời. 

Thời gian đầu làm nghề, cơn đau kéo dài của thương binh luôn là thử thách lớn nhất. Nhiều người phải phụ thuộc vào thuốc giảm đau (morphin) sau nhiều năm điều trị vết thương chiến tranh.

Mỗi lần lên cơn đau, họ vật vã, kích động, thậm chí mất kiểm soát nếu không được dùng thuốc. Điều này đòi hỏi sự nhẫn nại và lòng thấu hiểu từ đội ngũ y bác sĩ tại Trung tâm Điều dưỡng Thương binh Thuận Thành.

Thay vì cắt thuốc đột ngột, bác sĩ Đô kiên trì giải thích, động viên và từng bước điều chỉnh liều lượng để người bệnh dần thích nghi. 

Đa phần thương binh tại đây là người liệt tủy sống, mất khả năng tự chăm sóc, phải sống cả đời trên xe lăn hoặc giường bệnh. Phải bất động trong một tư thế quá lâu, nhiều thương binh đối mặt với nguy cơ loét tì đè.

Bác sĩ Đô cùng điều dưỡng, hộ lý phải thường xuyên trở mình, thay băng, xử lý loét cho các thương bệnh binh bất động nhiều năm.

"Có những buổi sáng, cơn đau khiến anh em cáu gắt, nói với tôi những lời rất nặng. Nhưng đến tối, họ lại tìm đến, chỉ để nói một câu: 'Bác sĩ thông cảm cho tôi'. Nghe thế là mọi chuyện coi như xong", ông kể.

Chính các thương binh đã giữ bác sĩ Lê Thành Đô ở lại Thuận Thành lâu hơn dự định. Gần 10 năm sau, ông mới rời trung tâm để nhận công tác tại Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội Vụ).

Sau đó, ông tham gia Dự án sản xuất chân giả cho thương binh, người khuyết tật rồi làm giảng viên y khoa trong Dự án đào tạo kỹ thuật viên chỉnh hình do Đức tài trợ tại Trường Đại học Lao động - Xã hội. Trong thời gian này, ông có cơ hội sang Hà Lan thực tập 6 tháng trong lĩnh vực chỉnh hình.

Hơn 20 năm miệt mài tạo những “đôi chân mới”

Sau nhiều năm tích lũy kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn trong lĩnh vực chỉnh hình, bác sĩ Đô ấp ủ dự định nghỉ hưu sẽ xây dựng một cơ sở chuyên sản xuất các dụng cụ trợ giúp vận động, phục vụ người khuyết tật có hoàn cảnh khó khăn.

Năm 2004 (một năm trước khi nghỉ hưu), ông bắt đầu hiện thực hóa ý tưởng bằng việc tận dụng chính căn nhà tập thể của gia đình để xây dựng xưởng chỉnh hình. 

Những ngày đầu, cơ sở hoạt động trong điều kiện còn nhiều hạn chế khi không có nguồn lực để đầu tư máy móc, trang thiết bị chuyên dụng.

"Tôi xác định, dù khó khăn đến đâu cũng phải làm ra được sản phẩm để tạo niềm tin với các nhà tài trợ, từ đó giúp người khuyết tật không phải bỏ tiền làm chân, tay giả", bác sĩ Đô chia sẻ.

Khi xưởng dần được hình thành, ông tìm đến những học trò từng được đào tạo trong chương trình hợp tác giữa Trường Đại học Lao động - Xã hội và Đức về kỹ thuật chỉnh hình để vận động họ cùng tham gia, góp sức xây dựng cơ sở.

Năm 2005, xưởng chính thức đi vào hoạt động.

Để mỗi sản phẩm chỉnh hình đến đúng người cần hỗ trợ, xưởng của bác sĩ Đô xây dựng quy trình tiếp nhận và thực hiện chặt chẽ. Người khuyết tật có nhu cầu được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ theo tiêu chí của nhà tài trợ, cung cấp thông tin về hoàn cảnh, tình trạng khuyết tật và nhu cầu sử dụng dụng cụ hỗ trợ.

Sau khi tiếp nhận từng hoàn cảnh, ông lập dự đoán chi tiết, bao gồm chi phí thăm khám, đánh giá tình trạng, vật tư, linh kiện và nhân công chế tác, sau đó gửi hồ sơ đến các nhà tài trợ để xem xét, phê duyệt. Chỉ khi nhận được sự đồng ý từ nhà tài trợ, quá trình chế tác mới được triển khai. 

Nhờ những kết quả thực tế trong quá trình hỗ trợ người khuyết tật, xưởng dần được nhiều chuyên gia, tổ chức biết đến đồng ý đồng hành, tài trợ. Những nguồn hỗ trợ này giúp ông từng bước hoàn thiện trang thiết bị, duy trì hoạt động của xưởng cho đến nay.

"Mỗi ngày nhìn thấy một người khuyết tật có thể đi lại, sinh hoạt thuận tiện hơn nhờ sản phẩm mình làm ra, đó là động lực để chúng tôi tiếp tục. Những lời cảm ơn của bệnh nhân, sự đồng hành của các tổ chức cùng sự lan tỏa của báo chí giúp cộng đồng hiểu hơn về giá trị của công việc này", ông chia sẻ.

Chiếc chân giả và nỗi mặc cảm được cởi bỏ

Trung úy Nguyễn Văn Ngọ từng là lính trinh sát, ông tham gia quân tình nguyện Việt Nam giúp Lào từ năm 1972, sau đó được điều động vào chiến trường miền Nam thuộc Quân đoàn 3 - Binh đoàn Tây Nguyên.

Trong một lần hành quân, khi đơn vị dừng lại nghỉ và ăn cơm, tiểu đoàn của ông phát hiện một toán địch. Người lính trinh sát cùng đồng đội tổ chức đánh trả và tiêu diệt mục tiêu, tuy nhiên khi bị địch phản kích, ông bị mảnh đạn của súng B40 gây thương tích.

Được thử chiếc "chân mới", ông Ngọ không giấu nổi niềm xúc động. 

Trước đây, dù mang thương tật, ông vẫn chơi cầu lông cùng thanh niên trong làng. Tuy nhiên, sự mặc cảm vẫn luôn đeo bám trong tâm trí của người lính bước ra từ chiến tranh.

Ông cho biết, có thời gian ông ngại xuất hiện ở nơi đông người, thậm chí không đi dự đám cưới của họ hàng vì sợ dáng đi "cà nhắc" của ông làm ảnh hưởng đến niềm vui của mọi người.

Dù những bước đi đầu tiên khiến ông đau nhức do phần đùi trên còn cấn, ông vẫn bước từng bước chắc chắn như một người lính hành quân.

Trong căn xưởng nhỏ, tiếng búa vẫn đều đặn vang lên mỗi sáng. Âm thanh ấy đã hòa cùng tiếng cười của những người được lắp chân giả.

Với nhiều người khuyết tật, đó là âm thanh báo hiệu một cuộc sống mới bắt đầu.

Với những đóng góp trong lĩnh vực chỉnh hình và hỗ trợ người khuyết tật, bác sĩ Lê Thành Đô đã nhận nhiều hình thức khen thưởng như Kỷ niệm chương của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bằng khen của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh sau khi đạt Giải thưởng Tình nguyện Quốc gia năm 2018, Giấy khen của Chủ tịch UBND quận Hai Bà Trưng cùng nhiều bằng khen, giấy khen khác của các bộ, ngành và đoàn thể.

Nội dung: Vũ Thanh Bình

Ảnh: Vũ Thanh Bình, Hùng Anh

Thiết kế: Tuấn Nghĩa