Lê Thành Phương – Người thủ lĩnh phất cờ khởi nghĩa An Thổ đền nợ non sông

Đỗ Tú tài năm 30 tuổi nhưng không màng chốn quan trường, cụ Lê Thành Phương mở trường dạy học và dạy võ tại quê nhà Tuy An. Tháng 8/1885, tiếp nhận chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi, cụ đã tổ chức lễ tế cờ khởi nghĩa tại núi Một (An Thổ), tập hợp hàng ngàn nghĩa sĩ Phú Yên đứng lên chống thực dân Pháp.

Dưới sự chỉ huy tài ba của ông, nghĩa quân đã chiếm lĩnh tỉnh thành An Thổ, kiểm soát toàn bộ các tuyến giao thông huyết mạch từ đèo Cù Mông đến đèo Cả, phối hợp chặt chẽ với nghĩa quân Mai Xuân Thưởng ở Bình Định tạo thành thế trận Cần Vương Nam Trung Bộ vững chắc. Ông áp dụng lối đánh du kích, đào hầm chông, bẫy đá trên các hẻm núi tiêu diệt nhiều đợt hành quân càn quét của giặc.

Đầu năm 1887, sau khi giặc huy động đại quân Pháp và quân tay sai của Trần Bá Lộc đàn áp khốc liệt, ông bị sa vào tay giặc. Đứng trước sự mua chuộc chức tước của kẻ thù, Lê Thành Phương khẳng khái để lại câu nói bất hủ: "Ninh thọ tử bất ninh thọ nhục" (Thà chịu chết chứ không chịu sống nhục!). Ngày 20/2/1887, ông thanh thản bước lên pháp trường bến Cây Dừa (Tuy An), dâng hiến trọn vẹn sinh mệnh cho sự nghiệp cứu nước.