Lê Thi
Bà Lê Thi tên thật là Dương Thị Thoa, sinh ngày 3/6/1926; nguyên quán xã Mễ Sở, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Bà là con gái nhà giáo nổi tiếng và là Hiệu trưởng Trường Bưởi - Liệt sĩ Dương Quảng Hàm (1898-1946). Bà Lê Thi vinh dự là một trong hai người tham gia kéo lá cờ tổ quốc trong Lễ Độc lập, ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội. Năm nay bà đã ngoài 90 tuổi, xúc động kể cho chúng tôi kí ức được kéo lá cờ tổ quốc trong Lễ Độc lập năm ấy.
Theo lời kể của bà: Cách ngày 2/9/1945 khoảng một tuần, sau khi nhận được lệnh của cấp trên tôi cùng một số chị em trong Hội Phụ nữ cứu quốc phố Hàng Bông đến tận từng nhà vận động chị em khu phố “vào đúng ngày đó” đóng cửa hàng đi dự Lễ Độc lập tại Vườn hoa Ba Đình – Hà Nội. Đồng thời, chúng tôi cũng tổ chức tập bước đi đều và tập hát các bài hát cách mạng như: Tiến quân ca, Diệt phát xít cho chị em khu phố, nên không khí ngày này rất rộn ràng, hào hứng.
Việc tôi được vinh dự kéo cờ Tổ quốc trong Lễ Độc lập ngày 2/9/1945 là hết sức ngẫu nhiên. Lúc đó, các đoàn thể đứng ở trước lễ đài dự mít tinh Lễ Độc lập rất đông và được xếp đứng theo giới gồm: phụ nữ, thanh niên, công nhân, viên chức, thiếu niên... Đoàn phụ nữ Hàng Bông chúng tôi may mắn được đứng ở đầu Đoàn phụ nữ Thủ đô. Khi sắp đến giờ khai mạc, bỗng nhiên một người của Ban Tổ chức xuống khu vực nơi tôi đang đứng và bảo “các chị cử một người lên kéo cờ”. Tôi đứng đầu hàng ngũ Đoàn phụ nữ Hàng Bông nên mọi người đồng thanh hô “Thi lên đi”, khi đó tôi ngập ngừng, lo sợ, e ngại vì sự việc xảy ra quá bất ngờ, không được chuẩn bị trước; nếu không kéo được cờ mọi người ở dưới sẽ trách vì đó là sự kiện trọng đại của đất nước. Khi bước tới gần lễ đài, tôi gặp một chị phụ nữ người dân tộc Tày, chúng tôi dắt tay nhau bước tới lễ đài. Khi tới nơi tôi bảo với chị ấy “ em cao để em kéo cờ, còn chị đỡ cờ”. Khi bài hát Quốc ca vang lên, chúng tôi từ từ kéo lá cờ Tổ quốc lên cao, khi cờ vừa lên đến đỉnh tung bay trước gió cũng là lúc bài Quốc ca vừa kết thúc, trong tiếng vỗ tay vang rền của hàng vạn người dân có mặt tại Quảng trường Ba Đình. Lúc đó, chúng tôi mới thở phào nhẹ nhõm, vui sướng vì đã hoàn thành nhiệm vụ.
Sau này mãi 44 năm sau, trong cuộc họp mặt truyền thống tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam ngày 22/12/1989 chúng tôi mới gặp lại nhau và tôi mới biết tên chị là chị Đàm Thị Loan, người dân tộc Tày, vợ của cố Đại tướng Hoàng Văn Thái.
Các câu chuyện, kí ức của hai nhân chứng lịch sử đã trực tiếp tham gia sự kiện Lễ Độc lập ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình – Hà Nội được Bảo tàng Lịch sử quốc gia tiến hành phỏng vấn ghi âm, ghi hình, biên tập, thẩm định nội dung thông tin. Nguồn tư liệu quí giá này sẽ được Bảo tàng lịch sử quốc gia lưu giữ, phục vụ công tác nghiên cứu, trưng bày và phát huy giá trị; đáp ứng nhu cầu của công chúng tham quan./.
