LÊ THỊ ĐÀN (ẤU TRIỆU) – NGƯỜI ĐÀN BÀ VIẾT HUYẾT THƯ CHO NON SÔNG

Giữa kinh thành Huế cổ kính, nơi lễ nghi trói buộc thân phận nữ nhi, Lê Thị Đàn lớn lên trong một gia đình khá giả, được học chữ Hán, sớm hiểu đạo trung hiếu. Nhưng điều làm nên sự khác biệt ở bà không phải chỉ là chữ nghĩa, mà là một trái tim không chịu khuất phục.

Khi phong trào Duy Tân ra đời năm 1904, Lê Thị Đàn âm thầm dấn thân. Phan Bội Châu nhìn thấy ở người phụ nữ ấy một khí phách hiếm có, đã đặt cho bà bí danh Ấu Triệu – Bà Triệu nhỏ, như gửi gắm một niềm tin lớn.

Ấu Triệu tổ chức các chi hội phụ nữ, xây dựng mạng lưới giao liên xuyên ba kỳ Bắc – Trung – Nam. Trong mắt giặc, bà chỉ là người buôn gánh bán bưng, khi là người vợ thăm chồng, khi là kẻ gánh thuê áo quần rách rưới. Nhưng chính dưới lớp áo lam lũ ấy là mạch máu liên lạc của cả một phong trào.

Bà đi bộ suốt đêm, nhịn đói, băng rừng, vượt trạm gác, mang tiền sang Nhật, chuyển tài liệu của Phan Bội Châu, Mai Lão Bạng về nước. Hơn bốn năm trời, đường dây không hề đứt – một kỳ tích thầm lặng của những người phụ nữ vô danh.

Năm 1908, khi phong trào chống thuế bùng nổ, Ấu Triệu không giữ được im lặng. Bà công khai căm phẫn chửi thẳng thực dân Pháp và triều đình tay sai. Và cái giá phải trả là nhà lao Thừa Phủ.

Trong ngục, bà bị tra tấn dã man. Trương Như Cương – thượng thư bộ Hình, kẻ bán nước – đích thân hỏi cung, vừa dụ dỗ vừa hành hạ. Nhưng trước mặt hắn chỉ là sự im lặng sắt đá của một người đàn bà đã chọn cái chết.

Biết mình không thể sống, Ấu Triệu dùng mưu cuối cùng. Bà xin giấy bút để “khai báo”. Đêm ấy, bà tắm rửa, chỉnh trang áo quần, rồi cắn tay lấy máu viết huyết thư. Không phải lời phản bội, mà là bản cáo trạng đanh thép tố cáo tội ác của giặc Pháp và bọn vua quan bán nước. Viết xong, bà dùng máu viết ba bài thơ tuyệt mệnh, rồi đập đầu vào tường mà chết.

Buổi sáng, bọn lính mở cửa, Trương Như Cương chết lặng:

hắn đã thua chí khí của một người đàn bà.

Thi thể bà bị thiêu, huyết thư bị hủy, nhưng những vần thơ còn sót lại đã đi vào lịch sử. Lê Thị Đàn – Ấu Triệu – không để lại con cháu, nhưng để lại một điều bất tử:

phụ nữ Việt Nam khi đứng lên vì nước, có thể làm run sợ cả bạo quyền.