Lê Thị Diệu Muội

Trong tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam, mảnh đất Quảng Trị đã sản sinh ra biết bao người con ưu tú hiến dâng trọn cuộc đời cho độc lập dân tộc. Trong số đó, đồng chí Lê Thị Diệu Muội (bí danh Đào Nguyên) nổi lên như một biểu tượng rực rỡ của người phụ nữ Việt Nam kiên trung, bất khuất. Sinh ngày 1 tháng 1 năm 1922 tại làng Tường Vân, phủ Triệu Phong (nay thuộc xã Triệu An, huyện Triệu Phong), tỉnh Quảng Trị, bà đã để lại một di sản cách mạng đồ sộ, trải dài từ những năm tháng đấu tranh bí mật gian khổ đến thời kỳ xây dựng và kiến thiết đất nước.

Tuổi trẻ chí lớn và ngọn lửa giác ngộ cách mạng

Lê Thị Diệu Muội lớn lên trong một dòng họ giàu truyền thống yêu nước. Ông nội của bà là chí sĩ Lê Thế Vỹ, người từng tham gia nhiều phong trào chống Pháp, và bác ruột là đồng chí Lê Thế Hiếu – một trí thức yêu nước, sau này là Chủ tịch Ủy ban Hành chính kháng chiến tỉnh Quảng Trị và Đại biểu Quốc hội khóa I.

Được hun đúc bởi truyền thống gia đình và chứng kiến cảnh nước mất nhà tan, hạt giống cách mạng đã sớm nảy mầm trong tâm trí bà. Mới 10 tuổi (năm 1932), bà đã bắt đầu tham gia các hoạt động cách mạng. Nhờ tư chất thông minh, sự gan dạ và lòng nhiệt thành, đến tháng 5 năm 1939, khi chỉ mới 17 tuổi, bà đã vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Đây là bước ngoặt quan trọng, chính thức đưa người thiếu nữ Tường Vân bước vào con đường hoạt động chuyên nghiệp đầy gian nan nhưng vô cùng tự hào.

Bản lĩnh thép chốn lao tù và vai trò Bí thư Tỉnh ủy ở tuổi 20

Đóng góp nổi bật nhất của Lê Thị Diệu Muội cho nền cách mạng nước nhà chính là sự kiên cường trong những năm tháng đen tối nhất của phong trào đấu tranh tại Quảng Trị.

Tháng 8 năm 1942, giữa lúc phong trào cách mạng đang gặp muôn vàn khó khăn do sự đàn áp khốc liệt của thực dân Pháp, bà được giao trọng trách làm Bí thư lâm thời Tỉnh ủy Quảng Trị. Việc một cô gái 20 tuổi đứng đầu tổ chức Đảng của một tỉnh đã minh chứng cho bản lĩnh chính trị vững vàng và năng lực lãnh đạo xuất chúng của bà.

Chỉ vài tháng sau, vào ngày 21 tháng 11 năm 1942, bà cùng toàn bộ Ban Chấp hành Tỉnh ủy bị địch bắt. Kẻ thù đã dùng mọi thủ đoạn tra tấn, dụ dỗ nhưng không thể khuất phục được ý chí của người nữ Đảng viên. Cuối năm 1942, chính quyền thực dân kết án bà 20 năm tù khổ sai và 20 năm quản thúc, sau đó lưu đày vào nhà tù Quy Nhơn.

Không cam chịu cảnh giam cầm, tháng 3 năm 1945, tận dụng thời cơ Nhật đảo chính Pháp, bà đã cùng nhiều đồng chí tổ chức vượt ngục thành công. Vừa thoát khỏi chốn lao tù, bà lập tức quay trở lại quê hương Quảng Trị, chắp nối các cơ sở Đảng, tiếp tục lãnh đạo phong trào quần chúng tiến tới Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Những cống hiến to lớn trong công cuộc kiến thiết đất nước

Sau khi đất nước giành được độc lập và bước vào các cuộc kháng chiến trường kỳ, đồng chí Lê Thị Diệu Muội tiếp tục được Đảng và Nhà nước tín nhiệm giao nhiều trọng trách trên nhiều lĩnh vực khác nhau:

Bà từng giữ chức Vụ trưởng Vụ Lao động tiền lương và Tổ chức cán bộ, sau đó vươn lên đảm nhiệm vị trí Thứ trưởng Bộ Nội thương (nay là Bộ Công Thương). Trong giai đoạn đất nước còn nhiều khó khăn, thiếu thốn thời bao cấp, bà đã có những đóng góp quan trọng trong việc tổ chức phân phối hàng hóa, đảm bảo đời sống cho nhân dân và chi viện cho tiền tuyến.

Bà là Đại biểu Quốc hội khóa IV và khóa V, đồng thời là Ủy viên Ủy ban Kế hoạch và Ngân sách của Quốc hội. Không chỉ dừng lại ở đó, bà còn từng giữ cương vị Thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao, góp phần xây dựng nền tư pháp xã hội chủ nghĩa.

Với tư cách là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Ủy viên Ban Phụ vận Trung ương, bà đã dành nhiều tâm huyết cho công cuộc đấu tranh vì quyền bình đẳng và sự nghiệp giải phóng phụ nữ.

Một cuộc đời trọn vẹn niềm tin theo Đảng

Không chỉ là một nhà lãnh đạo xuất sắc, Lê Thị Diệu Muội còn có một hậu phương vững chắc và tự hào. Chồng bà là Thiếu tướng Lê Chưởng – cũng là một người con ưu tú của Quảng Trị, từng giữ chức Bí thư Tỉnh ủy và Thứ trưởng Chính phủ. Cả hai ông bà đã kề vai sát cánh từ những ngày đầu cách mạng bí mật cho đến khi đất nước hòa bình, tạo nên một gia đình cách mạng mẫu mực. Các con của ông bà sau này cũng tiếp bước truyền thống, tham gia quân ngũ và đóng góp cho đất nước.

Ghi nhận những công lao to lớn của bà trong suốt gần một thế kỷ, Đảng và Nhà nước đã trao tặng bà nhiều phần thưởng cao quý:

Huân chương Hồ Chí Minh

Huân chương Độc lập hạng Nhất

Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhì và chống Mỹ hạng Nhất

Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng (được trao tặng vào năm 2018)

Đồng chí Lê Thị Diệu Muội tạ thế ngày 8 tháng 1 năm 2021 tại Hà Nội, hưởng thọ 99 tuổi. Gần một thế kỷ chứng kiến sự đổi thay của dân tộc, cuộc đời của bà là một bản anh hùng ca về sự hy sinh, tận hiến. Bà mãi là niềm tự hào của vùng đất lửa Quảng Trị và là tấm gương sáng ngời cho các thế hệ mai sau về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần cách mạng bất diệt.