LÊ THỊ ĐỐI
Họ và tên: Lê Thị Đối. Năm sinh – năm mất: 1917–2018. Quê quán: ấp Đất Mới, xã Phú Hội, huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai. Gia đình: chín người con, gồm bảy trai và hai gái. Ba con trai liệt sĩ được công trình nguồn ghi nhận: Nguyễn Văn Huân, Nguyễn Văn Công và Nguyễn Văn Sáu. Đóng góp trực tiếp: buôn bán nuôi gia đình, tiếp tế cho các con và lực lượng cách mạng trong vùng tranh chấp. Danh hiệu: được phong tặng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994. Khen thưởng: Huân chương Độc lập hạng Ba năm 1985.
Phú Hội, Nhơn Trạch là vùng tranh chấp, nơi các gia đình có người tham gia cách mạng thường bị theo dõi. Việc mua nhiều lương thực, thuốc hoặc quần áo có thể bị quy là tiếp tế. Người mẹ ở lại vừa phải làm ăn nuôi con nhỏ, vừa tìm cách gửi nhu yếu phẩm cho người thân đang hoạt động, đồng thời đối phó với khám xét và đe dọa.
Lê Thị Đối sinh năm 1917 tại ấp Đất Mới và gắn bó với quê hương suốt đời. Mẹ có chín người con. Chồng Mẹ, ông Nguyễn Văn Ngọc, tham gia kháng chiến chống Pháp. Khi các con trưởng thành, một số người lần lượt tham gia bộ đội và du kích. Mẹ buôn bán, làm lụng để nuôi người ở nhà và có điều kiện tiếp tế cho người đi chiến đấu.
Công trình nguồn ghi nhận ba người con hy sinh. Nguyễn Văn Huân hy sinh năm 1962 tại địa phương; dấu mộ về sau bị mất trong càn quét. Nguyễn Văn Công tham gia Đại đội 240 Long Thành, hy sinh tháng 7/1965; hài cốt sau này được đưa về nghĩa trang liệt sĩ huyện. Nguyễn Văn Sáu từng theo bộ đội chủ lực rồi về du kích xã, hy sinh ngày 29/01/1969 tại ấp Xóm Hố. Mẹ qua đời ngày 06/10/2018, thọ 101 tuổi.
Điểm nổi bật trong câu chuyện là việc Mẹ duy trì tiếp tế trong điều kiện bị theo dõi. Vùng Đất Mới thường xuyên bị kiểm soát; một hành động mua bán khác thường có thể khiến gia đình bị nghi ngờ. Mẹ phải lựa chọn cách đi lại, thời điểm và số lượng phù hợp để vừa nuôi các con ở nhà vừa chuyển nhu yếu phẩm cho lực lượng cách mạng.
Sau chiến tranh, gia đình tiếp tục tìm và chăm sóc phần mộ. Trường hợp Nguyễn Văn Huân cho thấy dấu mộ có thể bị xóa do càn quét và biến đổi địa hình; trường hợp Nguyễn Văn Công cho thấy việc quy tập thành công mang lại một nơi tưởng niệm cụ thể. Hai kết quả khác nhau phản ánh khó khăn của công tác xác minh, tìm kiếm và quy tập liệt sĩ.
