LÊ THỊ MỊCH – NGƯỜI PHỤ NỮ GIỮ LẠI NHỮNG CON ĐƯỜNG SAU TIẾNG BOM
LÊ THỊ MỊCH – NGƯỜI PHỤ NỮ GIỮ LẠI NHỮNG CON ĐƯỜNG SAU TIẾNG BOM
Trong những câu chuyện về thời hoa lửa, người ta thường nhớ đến những trận đánh lớn, những chiến công vang dội hay những người lính ở nơi tuyến đầu. Nhưng chiến tranh còn có một mặt trận khác nằm ngay giữa cuộc sống thường ngày: những con đường phải được giữ thông, những cánh đồng phải tiếp tục gieo cấy, những chuyến xe phải vượt qua vùng bom phá và những người dân cần được đưa ra khỏi nơi nguy hiểm. Ở mặt trận ấy có một người phụ nữ mang tên Lê Thị Mịch, quê ở Tân Trường, Tĩnh Gia, Thanh Hóa. Từ năm 1967 đến 1973, bà vừa tham gia chiến đấu, vừa làm nhiệm vụ phá bom, bảo đảm giao thông và cứu người tại quê hương.
Điều đặc biệt ở Lê Thị Mịch là bà không chỉ làm một công việc. Khi cần chiến đấu phòng không, bà tham gia bắn máy bay. Khi bom đánh xuống đường sá, bà cùng đồng đội sửa đường. Khi bom chưa nổ nằm lại trên mặt đất, bà tham gia đào, gỡ và phá bom. Khi xe hàng gặp nạn hoặc có người bị thương, bà lại có mặt để cứu người, cứu tài sản. Trong một lần, bà đã xông vào khu vực đang cháy, cứu một chiếc xe và đưa ba thương binh đến nơi an toàn. Chính sự đa nhiệm ấy cho thấy chiến tranh không phải lúc nào cũng phân chia rõ ràng đâu là chiến trường, đâu là hậu phương; với những người dân ở vùng bị đánh phá, bảo vệ cuộc sống hằng ngày cũng là một nhiệm vụ quan trọng.
Năm 1972 là một trong những giai đoạn đặc biệt khốc liệt đối với quê hương bà. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, địa bàn xã Tân Trường bị máy bay đánh phá 67 lần trong năm. Sau những trận bom là đường sá hư hỏng, ruộng đồng bị ảnh hưởng và cuộc sống của người dân bị đe dọa. Trong hoàn cảnh ấy, Lê Thị Mịch nhiều lần trực tiếp tham gia xử lý bom còn sót lại. Theo hồ sơ được dẫn lại, bà đã phá được 96 quả bom các loại và cùng đơn vị xử lý hàng trăm quả khác.
Một trong những câu chuyện được nhắc đến nhiều nhất xảy ra ngày 10/8/1972. Máy bay ném xuống khu ruộng chuẩn bị cấy một loại bom mà Lê Thị Mịch chưa từng gặp trước đó. Thay vì chờ đợi, bà xung phong tiếp cận và cùng đồng đội đào được 21 quả, góp phần bảo đảm an toàn để người dân có thể tiếp tục sản xuất. Hơn một tháng sau, ngày 15/9/1972, bà chỉ huy tổ đào được 50 quả bom tại địa bàn xã; sau đó tiếp tục đến công trường đá Hoàng Mai để xử lý thêm 20 quả. Những con số ấy không chỉ nói về số bom đã được phá. Đằng sau mỗi quả bom là một đoạn đường được trả lại cho người dân, một khu vực sản xuất được bảo vệ và một nguy cơ được loại bỏ khỏi cuộc sống thường ngày.
Lê Thị Mịch còn tham gia chiến đấu phòng không. Trong một trận đánh, bà phối hợp với đơn vị bạn bắn rơi một máy bay F-4. Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất trong câu chuyện của bà không nằm ở việc bà có thể thực hiện bao nhiêu nhiệm vụ, mà ở chỗ những nhiệm vụ ấy đều hướng về một mục tiêu rất cụ thể: giữ cho cuộc sống của người dân không bị ngắt quãng bởi bom đạn. Một con đường được sửa lại nghĩa là một chuyến hàng có thể tiếp tục. Một quả bom được phá nghĩa là người dân có thể trở lại ruộng. Một người bị thương được cứu nghĩa là một gia đình tránh được thêm một mất mát.
Ngày 31/12/1973, khi đang giữ cương vị Xã đội trưởng xã Tân Trường, Lê Thị Mịch được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trước đó, bà đã được tặng nhiều phần thưởng, trong đó có Huân chương Chiến công hạng Nhất và ba danh hiệu Chiến sĩ Quyết thắng. Danh hiệu ấy ghi nhận những năm tháng bà cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện chiến tranh ác liệt.
Nhưng câu chuyện của Lê Thị Mịch không kết thúc khi chiến tranh đi qua. Sau ngày đất nước thống nhất, bà chuyển vào Huế sinh sống và tiếp tục công tác tại Hội Chữ thập đỏ Thừa Thiên Huế, đến năm 1997 mới nghỉ hưu. Sau này, bà trở thành vợ của Anh hùng Lực lượng vũ trang Hồ Soi, người con Pa Cô từng hoạt động ở chiến trường phía Tây Trị Thiên. Hai người đến với nhau vào năm 1974 và sau đó cùng sinh sống, công tác tại Huế.
Nhìn lại cuộc đời Lê Thị Mịch, có một hình ảnh rất đẹp: người phụ nữ từng phá bom để giữ đường, sau chiến tranh lại tiếp tục làm công việc chăm lo cho con người. Hai giai đoạn ấy tưởng như rất khác nhau, nhưng lại có một điểm chung — đó là tinh thần trách nhiệm với cộng đồng. Nếu trong chiến tranh bà tìm cách đưa người dân ra khỏi vùng nguy hiểm, thì trong hòa bình, bà tiếp tục gắn bó với công tác xã hội và nhân đạo. Chiến tranh đã thay đổi cuộc đời bà, nhưng không làm mất đi sự lựa chọn dành phần sức lực của mình cho những người xung quanh.
Có những người đi vào lịch sử bằng một trận đánh lớn. Có những người được nhớ đến bởi một chiến công đặc biệt. Còn Lê Thị Mịch để lại một câu chuyện rộng hơn: câu chuyện về một người phụ nữ có mặt ở những nơi cuộc sống cần mình nhất — bên khẩu súng, trên con đường, giữa ruộng đồng, cạnh những quả bom chưa nổ và bên những người bị thương. Những con đường bà từng góp sức giữ lại đã trở thành một phần của quê hương sau chiến tranh. Và có lẽ, đó cũng là một cách rất đẹp để hiểu về thời hoa lửa: lịch sử không chỉ được viết bằng những chiến thắng, mà còn bằng biết bao con người đã âm thầm giữ cho cuộc sống được tiếp tục.
