Lê Thi – Người con gái kéo Quốc kỳ trong Ngày Độc lập

Sáng ngày 2/9/1945, cô gái 19 tuổi Dương Thị Thoa mặc áo dài trắng, đi giày ba-ta và cầm một chiếc gậy gỗ đứng đầu hàng ngũ Đoàn Phụ nữ Cứu quốc phố Hàng Bông.

Cô nghĩ nhiệm vụ của mình hôm ấy là giữ đội hình ngay ngắn, dẫn gần một trăm chị em đến Quảng trường Ba Đình dự Lễ Độc lập.

Cô không thể biết rằng chỉ ít giờ sau, chính đôi tay mình sẽ kéo lá cờ đỏ sao vàng lên giữa quảng trường trong thời khắc khai sinh một quốc gia độc lập.

Dương Thị Thoa sinh ngày 3/6/1926, quê tại xã Mễ Sở, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Bà là con gái của nhà giáo Dương Quảng Hàm, vị hiệu trưởng nổi tiếng của Trường Bưởi.

Sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống hiếu học và yêu nước, Dương Thị Thoa sớm được tiếp xúc với sách vở và những tư tưởng tiến bộ. Bà học tại Trường nữ sinh Đồng Khánh, nay là Trường THCS Trưng Vương ở Hà Nội.

Đầu năm 1945, thông qua một người bạn cùng lớp, Dương Thị Thoa tham gia mạng lưới hoạt động bí mật của Việt Minh. Công việc của cô nữ sinh trẻ là chuyển báo chí cách mạng, vận động quyên góp tiền, gạo, muối, thực phẩm và thuốc men gửi lên chiến khu.

Tháng 1/1945, bà gia nhập Đoàn Phụ nữ Cứu quốc. Các cô gái trẻ cùng nhau tuyên truyền, tham gia mít-tinh, biểu tình và tập luyện quân sự để chuẩn bị cho thời cơ giành chính quyền.

Tháng 8/1945, cuộc Tổng khởi nghĩa thắng lợi tại Hà Nội. Chế độ thực dân, phong kiến bị lật đổ. Một lễ mít-tinh lớn được chuẩn bị tại Quảng trường Ba Đình để Chính phủ lâm thời ra mắt quốc dân và Chủ tịch Hồ Chí Minh công bố nền độc lập.

Khoảng một tuần trước ngày 2/9, Dương Thị Thoa cùng các thành viên Phụ nữ Cứu quốc đến từng gia đình, cửa hàng ở khu phố Hàng Bông để vận động phụ nữ đóng cửa hàng, tham dự Lễ Độc lập.

Sáng 2/9, đoàn phụ nữ tập hợp trong không khí náo nức. Dương Thị Thoa đứng đầu đoàn, dẫn chị em đi bộ qua Cửa Nam, theo các tuyến phố tiến về Quảng trường Ba Đình.

Trước mắt họ là một biển người với những hàng ngũ công nhân, nông dân, thanh niên, phụ nữ, lực lượng vũ trang và đại diện các tầng lớp nhân dân. Cờ đỏ sao vàng xuất hiện khắp quảng trường.

Trong lúc đoàn phụ nữ đang ổn định đội hình, một thành viên Ban tổ chức tới đề nghị cử một phụ nữ lên lễ đài làm nhiệm vụ kéo cờ.

Những người trong đoàn đồng thanh đề nghị Dương Thị Thoa bước lên.

Cô gái trẻ thoáng ngập ngừng. Nhiệm vụ đến quá bất ngờ, không có thời gian chuẩn bị hay tập dượt. Cô lo rằng nếu kéo cờ không đúng nhịp trong sự kiện trọng đại, mình sẽ có lỗi với mọi người.

Nhưng trước sự tin tưởng của các đồng đội, Dương Thị Thoa nhận nhiệm vụ.

Tại vị trí kéo cờ, cô gặp một phụ nữ mặc trang phục dân tộc. Hai người chưa từng quen biết, thậm chí chưa kịp hỏi tên nhau. Người phụ nữ ấy là Đàm Thị Loan, một nữ đội viên du kích người Tày, sau này là phu nhân của Đại tướng Hoàng Văn Thái.

Ban tổ chức nhanh chóng hướng dẫn hai người cách điều khiển dây cờ. Yêu cầu đặt ra là lá cờ phải được kéo lên từ từ, đồng thời với tiếng Quốc ca và chạm tới đỉnh cột đúng khi bài hát kết thúc.

Giây phút làm lễ chào cờ bắt đầu.

Giai điệu bài “Tiến quân ca” vang lên giữa Quảng trường Ba Đình. Dương Thị Thoa và Đàm Thị Loan phối hợp kéo dây. Lá cờ đỏ sao vàng từ từ rời mặt đất, tiến lên trên cột cờ.

Hai người vừa kéo vừa dõi theo lá cờ, cố gắng giữ tốc độ sao cho thật đều. Khi những âm thanh cuối cùng của Quốc ca vang lên, lá cờ cũng vừa chạm đến đỉnh cột.

Quốc kỳ Việt Nam tung bay trước hàng vạn người dân.

Tiếng vỗ tay vang dậy quảng trường. Dương Thị Thoa thở phào, nước mắt trào ra vì xúc động và tự hào. Từ vị trí trên lễ đài, cô có thể nhìn rõ Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bộ quần áo ka-ki giản dị.

Chủ tịch Hồ Chí Minh bắt đầu đọc bản Tuyên ngôn Độc lập. Giữa bài diễn văn, Người dừng lại và hỏi: “Tôi nói đồng bào nghe rõ không?”.

Tiếng trả lời “Có!” vang lên như một lời khẳng định của cả dân tộc.

Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức ra đời. Từ thân phận người dân của một đất nước thuộc địa, hàng triệu người Việt Nam trở thành công dân của một quốc gia độc lập.

Sau buổi lễ, Dương Thị Thoa và người phụ nữ cùng kéo cờ mỗi người trở về đơn vị của mình. Vì chưa kịp hỏi tên, họ không biết người còn lại là ai.

Mãi đến ngày 22/12/1989, tức 44 năm sau, hai người mới gặp lại nhau trong một cuộc họp mặt truyền thống tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Khi ấy, Dương Thị Thoa mới biết người đã đứng bên mình trong thời khắc lịch sử là bà Đàm Thị Loan.

Ngày Độc lập không phải điểm kết thúc trên con đường hoạt động của Dương Thị Thoa. Sau đó, bà tiếp tục làm việc trong Hội Phụ nữ Cứu quốc tại khu Hoàn Kiếm và tỉnh Vĩnh Phúc.

Trong những năm nạn đói và nạn mù chữ còn đe dọa đất nước non trẻ, bà cùng các hội viên vận động quyên góp giúp người nghèo và tham gia dạy chữ cho công nhân, người lao động.

Dương Thị Thoa về sau sử dụng bí danh Lê Thi. Năm 1956, bà được cử theo học lớp lý luận chính trị cao cấp đầu tiên của Trường Nguyễn Ái Quốc. Với kết quả học tập xuất sắc, bà được giữ lại làm giảng viên.

Bà dành nhiều năm nghiên cứu triết học, gia đình và phụ nữ; từng đảm nhiệm cương vị lãnh đạo Viện Triết học và được phong hàm Giáo sư. Từ một nữ sinh tham gia hoạt động bí mật, bà trở thành một nhà khoa học xã hội có nhiều đóng góp cho đất nước.

Giáo sư Lê Thi qua đời ngày 28/8/2020, chỉ ít ngày trước lễ kỷ niệm 75 năm Quốc khánh.

Cuộc đời bà trải dài từ những ngày đất nước còn chìm trong ách thuộc địa, qua Cách mạng Tháng Tám, các cuộc kháng chiến và thời kỳ xây dựng đất nước. Nhưng ký ức được nhắc tới nhiều nhất vẫn là khoảnh khắc của tuổi 19 tại Quảng trường Ba Đình.

Hôm ấy, lịch sử đã chọn một cô gái bình thường giữa hàng ngũ Phụ nữ Cứu quốc. Không được báo trước và cũng không có thời gian tập luyện, cô vẫn bình tĩnh hoàn thành nhiệm vụ.

Lá cờ được Dương Thị Thoa và Đàm Thị Loan kéo lên ngày 2/9/1945 không chỉ là biểu tượng của một buổi lễ. Đó là lá cờ của nền độc lập mà biết bao thế hệ người Việt Nam đã đấu tranh, hy sinh để giành lại.

Trong khoảnh khắc Quốc kỳ chạm tới đỉnh cột cũng là lúc một thời đại mới bắt đầu.