LÊ THỊ NHÀN -Người mẹ ba lần tiễn con và nhiều lần bị giam giữ

Sau phong trào Đồng khởi, Nhơn Trạch diễn ra nhiều cuộc đấu tranh chính trị chống dồn dân, bắt lính và phá ấp chiến lược. Phụ nữ thường tham gia biểu tình, vận động quần chúng, bảo vệ cơ sở và cung cấp lương thực cho lực lượng địa phương. Đối phương dùng bắt giữ, đốt nhà và tra hỏi để tìm kho lương hoặc người liên hệ. Một người mẹ có thể đồng thời chịu mất con, mất nhà và bị giam.

Mẹ Lê Thị Nhàn tham gia phong trào tại Long Thọ, vừa lao động nuôi gia đình, vừa hỗ trợ bộ đội, du kích. Công trình nguồn ghi nhận Mẹ có ba người con trai hy sinh trong vòng sáu năm; riêng năm 1966, hai tin hy sinh đến cách nhau năm tháng. Một người con tên Quận hy sinh tháng 5/1966 khi làm nhiệm vụ trinh sát. Vì phần trích hiện tại không hiển thị đầy đủ tên và mốc của hai người còn lại, câu chuyện không tự bổ sung.

Mẹ nhiều lần tham gia đấu tranh chính trị và bị bắt. Năm 1968, trong một trận càn liên xã, đối phương đốt nhiều nhà nghi là cơ sở tiếp tế; nhà Mẹ có kho lúa của Ban Kinh tài xã Phước Thọ nên cũng bị đốt. Mẹ bị giam và tra hỏi hơn ba tháng ở Nhơn Trạch và Biên Hòa, sau đó được thả vì không có bằng chứng. Sau ngày giải phóng, Mẹ tiếp tục sinh hoạt Đảng và làm công tác chính sách đến năm 1985.

Sự kiện tiêu biểu là lần bị bắt năm 1968. Mất nhà và bị giam trong khi đã chịu tang các con, Mẹ vẫn không cung cấp thông tin gây nguy hiểm cho cơ sở. Việc bị thả vì không thu được bằng chứng cho thấy kỷ luật giữ bí mật và khả năng chịu đựng của người hoạt động hợp pháp.

Sau chiến tranh, Mẹ không dừng lại ở việc hưởng chế độ mà tham gia chăm lo chính sách cho người có công tại Long Thọ. Đây là sự tiếp nối có ý nghĩa: người từng mất ba con và bị giam trở thành người hỗ trợ các gia đình cùng hoàn cảnh. Năm 1994, Mẹ được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng; Mẹ mất năm 2012.