Lê Thị Riêng – Cuốn sổ tay và chiếc kẹp tóc của nữ chiến sĩ kiên trung
Lê Thị Riêng (1925–1968) là cán bộ lãnh đạo tiêu biểu của phong trào phụ nữ miền Nam. Cuốn sổ tay và chiếc kẹp tóc được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia là những kỷ vật có thật, giúp kể lại cuộc đời, tình cảm gia đình và sự hy sinh của bà.
Trong lịch sử đấu tranh cách mạng ở miền Nam, Lê Thị Riêng là một nữ cán bộ đã dành phần lớn cuộc đời cho phong trào cách mạng và công tác vận động phụ nữ.
Bà sinh năm 1925 tại vùng Vĩnh Mỹ, Giá Rai, Bạc Liêu. Mồ côi từ sớm, bà trải qua tuổi thơ nhiều khó khăn, rồi sớm tham gia hoạt động cách mạng. Qua quá trình công tác, bà trở thành cán bộ lãnh đạo của phong trào phụ nữ miền Nam, gắn bó với nhiệm vụ vận động quần chúng và xây dựng lực lượng.
Đằng sau vai trò của một cán bộ cách mạng là cuộc đời của một người mẹ có những nỗi niềm riêng. Tư liệu do Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu cho biết, trong cuốn sổ tay, bà từng viết bài thơ mang tên “Ước mơ” vào dịp Tết năm 1963. Những dòng viết thể hiện khát vọng hòa bình, thống nhất và mong muốn được đoàn tụ với các con.
Đó là một khía cạnh đặc biệt xúc động của lịch sử: những người hoạt động cách mạng không phải không có tình cảm riêng hay những mong ước bình dị. Họ vẫn nhớ gia đình, vẫn mong được gặp lại người thân, nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh, những mong ước ấy có thể phải nhường chỗ cho nhiệm vụ chung.
Tháng 5/1967, Lê Thị Riêng bị bắt trong một chuyến công tác. Sau nhiều tháng bị giam giữ, tối mùng 2 Tết Mậu Thân 1968, bà cùng đồng chí Trần Văn Kiểu và nữ chiến sĩ biệt động Phùng Ngọc Anh bị đưa lên xe với lý do chuyển trại. Khi xe đến khu vực ngã tư Hồng Bàng – Tổng Đốc Phương ở Sài Gòn, cả ba người bị bắn. Lê Thị Riêng hy sinh khi ước mơ đoàn tụ gia đình vẫn còn dang dở.
Chiếc kẹp tóc của bà được đồng đội gìn giữ, còn cuốn sổ tay lưu lại những dòng tâm sự riêng tư. Hai hiện vật ấy được chuyển giao cho Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, năm 1973.
Ngày 10/4/2001, Lê Thị Riêng được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Câu chuyện về bà đặc biệt có ý nghĩa với công tác giáo dục truyền thống tại Thành phố Hồ Chí Minh. Nó cho thấy lịch sử không chỉ được lưu giữ qua những trận đánh hay những văn kiện lớn, mà còn hiện diện trong các kỷ vật nhỏ bé, mang theo tình cảm và ký ức của một con người có thật.
Thông điệp: Một cuốn sổ tay, một chiếc kẹp tóc có thể lưu giữ cả một cuộc đời; những kỷ vật nhỏ bé giúp các thế hệ hôm nay hiểu sâu sắc hơn về sự hy sinh của người đi trước.
