LÊ THỊ RIÊNG – NGƯỜI MẸ GIỮA THỜI HOA LỬA

Một người phụ nữ bước vào cuộc chiến

Lê Thị Riêng sinh năm 1925 tại Vĩnh Mỹ, Giá Rai, Bạc Liêu.

Tuổi thơ của bà trải qua nhiều khó khăn. Từ khi còn trẻ, bà đã tham gia hoạt động cách mạng và dần trở thành một cán bộ phụ nữ tiêu biểu ở Nam Bộ.

Nhưng cuộc chiến không chỉ lấy đi của bà những năm tháng tuổi trẻ.

Nó còn lấy đi người chồng của bà.

Chồng bà, Lê Trọng Tam, hy sinh trên đường công tác.

Hai vợ chồng vốn phải chia tay nhau để nhận nhiệm vụ ở những địa bàn khác nhau. Họ hẹn ngày gặp lại.

Nhưng cuộc hẹn ấy không bao giờ thành hiện thực.

Lê Thị Riêng tiếp tục hoạt động giữa chiến trường với nỗi đau mất chồng và nỗi nhớ hai người con nhỏ.

📖 Cuốn sổ tay của một người mẹ

Giữa những năm tháng chiến tranh, Lê Thị Riêng có một cuốn sổ tay nhỏ.

Cuốn sổ chỉ khoảng 8 × 12 cm, gồm 95 tờ, nhưng chỉ có 10 tờ được viết. Những trang giấy còn lại vẫn để trắng.

Ngay trang đầu, bà viết:

“Mẹ tặng Minh Chánh Chí Công.”

Đó là tên hai người con của bà.

Một người mẹ phải xa con giữa chiến tranh đã dành những trang giấy ít ỏi ấy để ghi lại những suy nghĩ của mình.

Bà nhớ các con.

Bà nhớ người chồng đã hy sinh.

Nhưng điều đáng chú ý là trong những dòng viết ấy vẫn có một niềm tin về ngày đất nước hòa bình và gia đình được đoàn tụ.

💔 “Một kỷ niệm đau xót”

Ngày 4/12/1962, đúng hai năm sau ngày chồng hy sinh, Lê Thị Riêng viết bài “Một kỷ niệm đau xót”.

Đó là những dòng tâm sự của một người vợ mất chồng và một người mẹ phải xa con.

Nhưng sau những mất mát ấy vẫn là quyết tâm tiếp tục chiến đấu.

Cuốn sổ vì thế không chỉ là một tài liệu về hoạt động cách mạng.

Nó còn cho thấy đời sống tình cảm của một người phụ nữ trong chiến tranh: một người mẹ nhớ con, một người vợ nhớ chồng và một người chiến sĩ tiếp tục công việc giữa những mất mát riêng tư.

🌸 Ước mơ của một người mẹ

Tết năm 1963, Lê Thị Riêng viết bài thơ “Ước mơ” trong cuốn sổ.

Điều bà mong muốn rất giản dị:

Được trở về.

Được gặp lại hai người con.

Được ôm các con vào lòng.

Nhưng chiến tranh vẫn tiếp diễn.

Ước mơ ấy cuối cùng không trở thành hiện thực.

Bà đã không có ngày trở về để gặp lại các con.

🕯️ Những ngày cuối cùng

Tháng 5/1967, Lê Thị Riêng bị bắt trong một chuyến công tác.

Sau nhiều tháng bị giam giữ, đến tối mùng 2 Tết Mậu Thân 1968, bà cùng một số người khác bị đưa lên xe với lý do chuyển trại.

Chiếc xe đi đến khu vực đường Hồng Bàng.

Tại đây, các tù nhân bị sát hại.

Theo tư liệu Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Phùng Ngọc Anh là người sống sót sau vụ việc và sau đó đã giữ lại chiếc kẹp tóc của Lê Thị Riêng như một kỷ vật.

Lê Thị Riêng hy sinh ngày 1/2/1968, trong những ngày đầu của Tết Mậu Thân.

Bà mới 43 tuổi.

🎀 Chiếc kẹp tóc kể câu chuyện cuối cùng

Chiếc kẹp tóc của Lê Thị Riêng chỉ dài hơn 5 cm.

Đó là một vật dụng rất bình thường của một người phụ nữ.

Nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh, nó trở thành một kỷ vật đặc biệt.

Sau khi Lê Thị Riêng hy sinh, đồng đội đã giữ chiếc kẹp tóc và tìm cách bảo quản, chuyển giao qua nhiều người trước khi nó được đưa về Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Ngày nay, chiếc kẹp tóc ấy vẫn được lưu giữ.

Một vật nhỏ bé.

Nhưng đằng sau nó là câu chuyện của một người mẹ, một người vợ và một nữ chiến sĩ đã không trở về sau chiến tranh.

🏅 Sự ghi nhận

Ngày 10/4/2001, Lê Thị Riêng được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi của bà được đặt cho nhiều công trình, đường phố và địa danh; trong đó có Công viên Lê Thị Riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 2026, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết công tác tìm kiếm hài cốt Lê Thị Riêng và các đồng đội tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng vẫn đang được triển khai.