Lê Thiết Hùng – Người đặt những viên gạch đầu tiên cho Binh chủng Pháo binh

Thời kỳ: 1956–1963, những năm đầu xây dựng lực lượng vũ trang chính quy ở miền Bắc sau kháng chiến chống Pháp.
1. Từ những khẩu pháo đầu tiên đến một binh chủng trưởng thành

Lịch sử pháo binh Quân đội nhân dân Việt Nam không bắt đầu từ năm 1956.

Ngày 29/6/1946, Đoàn Pháo binh Thủ đô được thành lập với ba trung đội pháo binh ở Pháo đài Láng, Xuân Tảo và Xuân Canh. Đến cuối năm 1946, Pháo đài Láng đã nổ phát súng lúc 20 giờ 30 ngày 19/12, mở đầu tiếng súng toàn quốc kháng chiến.

Trong những năm kháng chiến, lực lượng pháo binh từng bước phát triển từ những đơn vị nhỏ lên tiểu đoàn năm 1948, trung đoàn năm 1950 và Đại đoàn Công binh - Pháo binh 351 năm 1951. Đến Điện Biên Phủ, pháo binh đã trở thành một thành phần quan trọng của lực lượng tác chiến chủ lực.

Vì vậy, khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, vấn đề không còn chỉ là có pháo để chiến đấu.

Quân đội cần một lực lượng pháo binh được tổ chức thống nhất, có hệ thống chỉ huy, huấn luyện và xây dựng lâu dài.

Đó chính là bối cảnh Lê Thiết Hùng bước sang một chặng đường mới trong cuộc đời quân ngũ.

5

Ảnh minh họa tư liệu về những năm đầu của pháo binh Việt Nam; không phải ảnh chân dung Lê Thiết Hùng.

2. Năm 1956 – một binh chủng mới được hình thành

Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, lực lượng pháo binh tiếp tục được tổ chức lại.

Bộ Quốc phòng thành lập Bộ Chỉ huy Pháo binh ngày 7/9/1954. Sau đó, ngày 28/5/1956, Bộ Tư lệnh Pháo binh và Binh chủng Pháo binh được thành lập. Lê Thiết Hùng được giao làm Tư lệnh đầu tiên, Lê Hiến Mai làm Chính ủy đầu tiên.

Đây là một bước chuyển quan trọng.

Lê Thiết Hùng khi ấy đã trải qua hơn ba thập niên hoạt động cách mạng và quân sự.

Ông từng học Trường Quân sự Hoàng Phố, từng hoạt động trong lực lượng vũ trang cách mạng Trung Quốc, trở về Cao – Bắc – Lạng, từng làm Chính trị viên Đội du kích Pác Bó, từng chỉ huy lực lượng giành chính quyền ở Thất Khê, Đồng Đăng, Na Sầm, từng là Khu trưởng Khu 4, Tổng chỉ huy Quân tiếp phòng, Tổng Thanh tra Quân đội, Cục trưởng Cục Quân huấn và Hiệu trưởng Trường Lục quân.

Bây giờ, ông đứng trước một nhiệm vụ khác:

xây dựng một binh chủng kỹ thuật của quân đội trong thời bình.

Không còn là việc đưa một khẩu pháo vào trận địa trước mắt.

Đó là xây dựng cả một hệ thống.

Ảnh chân dung Lê Thiết Hùng và tư liệu về Binh chủng Pháo binh; ảnh về Binh chủng mang tính tư liệu, không phải ảnh chụp lễ thành lập năm 1956.

3. Người từng làm hiệu trưởng lại bắt đầu một công việc xây dựng mới

Điểm đáng chú ý trong nhiệm vụ của Lê Thiết Hùng là ông không chỉ được giao chỉ huy Binh chủng.

Năm 1957, Trường Sĩ quan Pháo binh được thành lập theo Nghị định số 32/NĐ-A ngày 18/2/1957, trên cơ sở tách Phân khoa Pháo binh thuộc Trường Sĩ quan Lục quân và Trường Tập huấn Pháo binh.

Lê Thiết Hùng, trên cương vị Tư lệnh Binh chủng, được giao kiêm Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Pháo binh.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt đối với một người đã dành nhiều năm trước đó cho công tác quân huấn.

Ông từng đứng đầu Trường Lục quân Trần Quốc Tuấn trong những năm kháng chiến.

Nay ông lại đứng trước một ngôi trường mới, nhưng đối tượng đào tạo đã khác: những cán bộ pháo binh cần được đào tạo bài bản để đáp ứng yêu cầu của một quân đội đang chuyển sang xây dựng chính quy.

Và điều kiện ban đầu thì không hề thuận lợi.

Ảnh tư liệu về Trường Sĩ quan Pháo binh; nếu không phải ảnh đúng năm 1957 thì được sử dụng với tính chất minh họa bối cảnh.

4. Những ngày đầu ở Kim Đái – trường học giữa thiếu thốn

Theo tư liệu của Báo Nghệ An, thời kỳ đầu Trường Sĩ quan Pháo binh phải sử dụng doanh trại cũ của Trung đoàn 63 tại khu Kim Đái, gần sân bay Tông, Sơn Tây.

Cơ sở vật chất thiếu thốn đến mức nhà trường phải dựng thêm nhà tranh, tre, nứa để kịp khai giảng. Đội ngũ giáo viên vừa được đào tạo ở Trịnh Châu, Trung Quốc trở về. Một bộ phận học viên còn phải học và ôn tập văn hóa để có đủ kiến thức tiếp thu kỹ thuật pháo binh.

Giáo trình cũng chưa hoàn chỉnh.

Sĩ quan chuyên nghiệp còn thiếu.

Nơi ăn ở của giáo viên cách nơi huấn luyện khá xa. Theo nguồn tư liệu này, giáo viên ăn ở tại khu thành cổ Sơn Tây rồi hằng ngày đạp xe vào Kim Đái để lên lớp và huấn luyện.

Những chi tiết ấy cho thấy một thực tế giản dị:

Binh chủng Pháo binh được xây dựng không phải từ một hệ thống hoàn chỉnh có sẵn.

Nó được dựng lên từng bước, trong điều kiện vật chất còn rất hạn chế.

Và người đứng đầu phải cùng cán bộ, giáo viên, học viên giải quyết từng việc một.

Ảnh minh họa khu vực Sơn Tây và hoạt động huấn luyện pháo binh; cần phân biệt với ảnh xác định chính xác khu Kim Đái năm 1957.

5. “Ông Xây” và cách xây dựng một lực lượng chính quy

Trong những năm đầu xây dựng nhà trường, cán bộ gọi Lê Thiết Hùng bằng một cái tên trìu mến: “Ông Xây”.

Theo tư liệu Báo Nghệ An, biệt danh này xuất phát từ việc ông luôn chú trọng xây dựng một đội quân chính quy, giỏi chiến thuật và có kỷ luật. Ông nhấn mạnh yêu cầu huấn luyện cơ bản, kết hợp nắm lý luận với thực hành động tác.

Đó cũng là một phần trong phong cách của Lê Thiết Hùng đã được những người từng học tập, công tác dưới quyền ông nhắc lại.

Báo Quân đội nhân dân ghi nhận các tư liệu lịch sử của Binh chủng cho biết ông thường xuyên kiểm tra đơn vị, trực tiếp xem xét tình trạng sẵn sàng của người, xe, pháo, đạn; theo dõi việc học tập của cán bộ, chiến sĩ và uốn nắn những thiếu sót.

Có một câu chuyện rất đặc biệt được ghi lại.

Trong một lần kiểm tra đơn vị luyện tập, ông nhận thấy trung đội trưởng ở đài quan sát còn lúng túng. Người Tư lệnh cấp tướng khi ấy trực tiếp nhận bàn đạc và dụng cụ chỉ huy, mang súng, đeo ngụy trang rồi thực hành động tác mẫu.

Hình ảnh ấy nói nhiều hơn một mệnh lệnh.

Người chỉ huy cấp cao không đứng ngoài công việc của người lính.

Ông muốn người dưới quyền không chỉ biết phải làm gì, mà phải thực sự làm được việc ấy.

Ảnh tư liệu Lê Thiết Hùng; câu chuyện về việc ông trực tiếp làm động tác mẫu được Báo Quân đội nhân dân dẫn lại từ tư liệu lịch sử của Binh chủng.

6. Từ người chỉ huy đến người xây dựng đội ngũ

Xây dựng một binh chủng không chỉ là có pháo.

Pháo phải có người sử dụng.

Người sử dụng phải được đào tạo.

Người chỉ huy phải hiểu kỹ thuật, chiến thuật và tổ chức.

Vì vậy, việc thành lập Trường Sĩ quan Pháo binh năm 1957 có ý nghĩa vượt ra ngoài một ngôi trường. Sau nhiều thập niên, nhà trường đã đào tạo hàng vạn cán bộ chỉ huy và cán bộ chính trị pháo binh, tên lửa cho quân đội.

Nhưng trong những ngày đầu tiên ấy, tất cả mới bắt đầu.

Thiếu tướng Lê Thiết Hùng vừa là người đứng đầu Binh chủng, vừa trực tiếp tham gia xây dựng nhà trường.

Đại tá Phan Phác được giao làm Hiệu phó. Theo Báo Quân đội nhân dân, nhà trường vừa xây dựng cơ sở, vừa mở lớp đầu tiên cho cán bộ từ cấp đại đội đến trung đoàn pháo binh nhằm nâng cao năng lực chỉ huy và rèn luyện nếp sống chính quy.

Đó là một nhiệm vụ có tính nền móng.

Bởi những cán bộ được đào tạo trong giai đoạn đầu sẽ trở thành lớp cán bộ tiếp tục xây dựng pháo binh trong những năm sau.

4

Ảnh tư liệu về hoạt động đào tạo của Trường Sĩ quan Pháo binh; không khẳng định tất cả ảnh thuộc khóa học đầu tiên năm 1957.

7. Người từng kéo pháo ở một thời kỳ khác, nay xây dựng pháo binh trong thời bình

Có một điều đáng chú ý trong hành trình của Lê Thiết Hùng.

Ông đến với nhiệm vụ xây dựng Binh chủng Pháo binh sau khi đã trải qua chính cuộc chiến mà pháo binh Việt Nam trưởng thành.

Trong kháng chiến chống Pháp, lực lượng pháo binh đã từ những đơn vị ban đầu phát triển lên những tổ chức lớn hơn. Đại đoàn Công binh - Pháo binh 351 được thành lập năm 1951; đến Điện Biên Phủ, pháo binh đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch.

Nhưng sau chiến tranh, bài toán đã thay đổi.

Không còn chỉ là làm thế nào đưa pháo vào một chiến dịch.

Mà là làm thế nào để xây dựng một binh chủng có tổ chức, có cán bộ, có nhà trường, có nền nếp huấn luyện và có khả năng phát triển lâu dài.

Đó là công việc Lê Thiết Hùng đảm nhiệm trong những năm 1956–1963.

Và cũng chính vì thế, vai trò của ông trong lịch sử pháo binh không chỉ nằm ở một trận đánh.

Nó nằm ở những năm tháng xây nền.

4

Ảnh tư liệu pháo binh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, dùng để minh họa quá trình trưởng thành của lực lượng trước khi Binh chủng được tổ chức năm 1956.

8. Sáu năm trên cương vị Tư lệnh đầu tiên

Từ 1956 đến 1963, Lê Thiết Hùng giữ cương vị Tư lệnh đầu tiên của Binh chủng Pháo binh. Đây là khoảng thời gian đặt nền móng quan trọng cho tổ chức mới.

Trong thời gian đó, ông vừa đảm nhiệm công tác chỉ huy, vừa chú trọng xây dựng chính quy, huấn luyện và đào tạo cán bộ.

Những năm đầu tiên luôn khó khăn.

Nhưng chính trong hoàn cảnh đó, những nền nếp đầu tiên được hình thành.

Đến khi rời quân đội để nhận nhiệm vụ mới năm 1963, Lê Thiết Hùng đã để lại phía sau một Binh chủng không còn là những đơn vị pháo binh rời rạc của những ngày đầu kháng chiến.

Đó đã là một tổ chức quân sự có hệ thống chỉ huy và đào tạo riêng.

Từ năm 1963, ông được cử làm Đại sứ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, sau đó tiếp tục công tác đối ngoại.

Một chặng đường mới bắt đầu.

Nhưng sáu năm ở Binh chủng Pháo binh đã trở thành một phần quan trọng trong cuộc đời của người từng được gọi là “Cây gỗ mun” – người đã đi qua rất nhiều vị trí khác nhau của cách mạng và quân đội Việt Nam.

Ảnh chân dung Lê Thiết Hùng từ tư liệu báo chí; ông giữ cương vị Tư lệnh Binh chủng Pháo binh giai đoạn 1956–1963.

KẾT

Có những người được nhớ đến bởi một trận đánh.

Có những người được nhớ đến bởi một chiến công.

Nhưng cũng có những người để lại dấu ấn bằng những năm tháng xây dựng một thứ sẽ tồn tại lâu hơn chính mình.

Lê Thiết Hùng thuộc về lớp người ấy.

Ông đã đi từ những năm tháng hoạt động cách mạng ở nước ngoài, qua Hoàng Phố, Cao – Bắc – Lạng, Pác Bó, những ngày giành chính quyền, Quân tiếp phòng, kháng chiến chống Pháp, Trường Lục quân và Điện Biên Phủ.

Đến sau hòa bình, khi đất nước cần xây dựng quân đội trong một điều kiện mới, ông lại nhận nhiệm vụ xây dựng Binh chủng Pháo binh.

Từ 29/6/1946, lực lượng pháo binh đã trải qua một quá trình phát triển dài; đến 28/5/1956, Binh chủng Pháo binh chính thức được tổ chức với Lê Thiết Hùng là Tư lệnh đầu tiên.

Ở đó, dấu ấn của ông không chỉ là một chức vụ.

Đó còn là một cách xây dựng quân đội: bắt đầu từ con người, từ huấn luyện, từ kỷ luật, từ những việc rất cụ thể.

Một khẩu pháo có thể tạo ra sức mạnh trong một trận đánh.

Nhưng để một binh chủng đứng vững qua nhiều thế hệ, cần những con người đặt nền móng.

Và trong những năm đầu tiên ấy, Lê Thiết Hùng là một trong những người đã đứng ở vị trí đó.

Từ người lính của những ngày đầu cách mạng đến vị Tư lệnh đầu tiên của Binh chủng Pháo binh – cuộc đời ông là một hành trình đi qua chiến tranh để rồi góp phần xây dựng lực lượng bảo vệ hòa bình.