LÊ THỤ - DANH TƯỚNG LAM SƠN, KHAI QUỐC CÔNG THẦN VÀ NGƯỜI HY SINH TRONG CUỘC BINH BIẾN NĂM 1460

LÊ THỤ - DANH TƯỚNG LAM SƠN, KHAI QUỐC CÔNG THẦN VÀ NGƯỜI HY SINH TRONG CUỘC BINH BIẾN NĂM 1460

Năm sinh - mất: Chưa rõ năm sinh - 1460

Quê quán: Thanh Hóa, thuộc vùng căn cứ Lam Sơn

Danh hiệu: Huyện hầu; Thái úy

Từ những chiến trường quyết liệt của khởi nghĩa Lam Sơn đến triều đình nhà Lê sơ, Lê Thụ là một trong những võ tướng đã trải qua nhiều bước ngoặt quan trọng của Đại Việt thế kỷ XV. Ông tham gia cuộc chiến chống quân Minh trong giai đoạn quyết định, góp mặt trong những trận đánh lớn từ Xương Giang đến Chi Lăng - Xương Giang, sau đó trở thành khai quốc công thần và giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình. Dưới các triều vua Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông và Lê Nhân Tông, Lê Thụ nhiều lần tham dự chính sự, đồng thời còn trực tiếp chỉ huy quân đội đánh Chiêm Thành năm 1446. Cuối đời, ông tham gia lực lượng chống Lê Nghi Dân nhưng cuộc binh biến thất bại, khiến ông hy sinh năm 1460.

N

ăm sinh của Lê Thụ hiện chưa được xác định rõ trong các tư liệu phổ biến. Ông xuất hiện nổi bật trong lịch sử từ giai đoạn cuối của khởi nghĩa Lam Sơn, khi cuộc chiến chống quân Minh bước vào thời kỳ quyết định. Đây là thời điểm nghĩa quân dưới quyền Lê Lợi đã chuyển từ thế phòng thủ sang chủ động tiến công trên phạm vi rộng, lần lượt bao vây và đánh chiếm các thành trì của quân Minh. Trong quá trình đó, Lê Thụ được Lê Lợi giao những nhiệm vụ quân sự quan trọng, cho thấy ông đã trở thành một tướng lĩnh có vị trí đáng kể trong bộ chỉ huy Lam Sơn.

Năm 1426, sau những thắng lợi lớn của nghĩa quân Lam Sơn tại Tốt Động - Chúc Động, tình hình quân Minh ở Đại Việt ngày càng khó khăn. Vương Thông từng có ý định giảng hòa nhưng sau đó thay đổi ý định, củng cố thành lũy và bí mật xin quân Minh từ phương Bắc sang cứu viện. Lê Lợi biết được kế hoạch này và quyết định tiếp tục các chiến dịch nhằm cô lập những thành trì còn nằm trong tay đối phương. Trong một trong những nhiệm vụ ấy, Lê Thụ cùng Lê Sát, Lê Lý, Lê Lãnh và Lý Triện được giao tiến công thành Xương Giang. Đây là một nhiệm vụ quan trọng bởi Xương Giang nằm trên tuyến đường mà viện binh nhà Minh dự kiến sử dụng để tiến xuống Đông Quan.

Sang năm 1427, nhà Minh quyết định đưa lực lượng viện binh rất lớn sang Đại Việt. Một đạo quân do Liễu Thăng chỉ huy tiến vào từ hướng Pha Lũy, trong khi một đạo khác do Mộc Thạnh chỉ huy tiến vào từ hướng Lê Hoa. Trước tình hình ấy, Lê Lợi bố trí các tướng Lê Sát, Lưu Nhân Chú, Lê Lãnh, Lê Thiệt và Lê Thụ đem quân cùng voi chiến bí mật mai phục ở khu vực Chi Lăng. Đây là một trong những thế trận quan trọng nhất của chiến dịch năm 1427, bởi mục tiêu không chỉ là đánh lui quân Minh mà còn phải tiêu diệt lực lượng viện binh trước khi chúng có thể tiến tới giải vây cho Đông Quan.

Kế hoạch của nghĩa quân Lam Sơn được triển khai bằng cách nhử quân Minh tiến sâu vào khu vực phục kích. Lê Lựu liên tiếp giả thua và lui quân, khiến Liễu Thăng tưởng rằng quân Lam Sơn đang suy yếu và tiếp tục thúc quân tiến lên. Khi quân Minh lọt vào khu vực Chi Lăng, các lực lượng phục kích đồng loạt xuất hiện. Liễu Thăng bị quân Lam Sơn đánh chết tại núi Mã Yên, mở đầu cho sự tan vỡ của đạo viện binh chủ lực nhà Minh. Lê Thụ nằm trong lực lượng quan trọng được bố trí ở khu vực này, góp phần vào chiến dịch đã tạo ra bước ngoặt quyết định đối với cuộc chiến.

Sau khi Liễu Thăng tử trận, nghĩa quân Lam Sơn tiếp tục truy kích và đánh tan từng bộ phận của đạo quân Minh. Lương Minh bị giết, Lý Khánh sau đó tự sát, còn Thôi Tụ và Hoàng Phúc phải dẫn quân cố tìm đường tiến về Xương Giang. Tuy nhiên, Xương Giang lúc này đã nằm trong tay nghĩa quân Lam Sơn, khiến quân Minh phải dựng trại giữa đồng để chống đỡ. Quân Lam Sơn bao vây bốn mặt, cắt đường vận lương và liên tục tổ chức tiến công. Cuối cùng, lực lượng của Thôi Tụ bị đánh tan, Thôi Tụ và Hoàng Phúc bị bắt sống, còn một số lượng rất lớn quân Minh bị tiêu diệt hoặc bắt giữ.

Chiến thắng Chi Lăng - Xương Giang đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện chiến tranh. Đạo viện binh mà nhà Minh kỳ vọng có thể giải vây cho Vương Thông đã bị đánh bại, khiến quân Minh ở Đông Quan mất hy vọng tiếp tục chiến đấu. Vương Thông buộc phải chấp nhận giảng hòa và chuẩn bị rút quân về nước. Đối với Lê Thụ, đây là một trong những chiến dịch quân sự quan trọng nhất trong sự nghiệp của ông, bởi ông đã tham gia lực lượng được giao nhiệm vụ trực tiếp đối phó với đạo viện binh chủ lực của nhà Minh.

Sau khi chiến tranh kết thúc, Lê Thụ được triều đình nhà Lê ghi nhận là một trong những công thần của cuộc khởi nghĩa. Năm 1429, Lê Lợi ban biển ngạch công thần cho 93 người và phong Lê Thụ tước Huyện hầu. Việc được xếp vào hàng công thần cho thấy ông không chỉ là một tướng lĩnh tham gia một vài trận đánh, mà đã có đóng góp được triều đình ghi nhận trong quá trình giành lại độc lập. Từ đây, Lê Thụ chuyển dần từ một võ tướng trên chiến trường sang một đại thần giữ vai trò trong chính quyền nhà Lê sơ.

Dưới triều Lê Thái Tông, Lê Thụ tiếp tục tham gia vào chính sự. Năm 1437, sau khi Lê Sát bị bãi chức, Lê Thụ cùng một số công thần khác bị xử phạt do có liên quan đến phe phái chính trị của Lê Sát. Tuy nhiên, không lâu sau đó ông lại được bổ nhiệm vào các chức vụ quan trọng trong triều đình. Ông từng giữ chức Tham tri chính sự và cùng các đại thần tham gia xử lý công việc triều chính. Điều này cho thấy dù từng bị liên lụy trong cuộc thanh trừng chính trị, Lê Thụ vẫn giữ được vị trí đáng kể trong bộ máy nhà Lê.

Năm 1442, khi Lê Thái Tông đột ngột qua đời, Lê Thụ cùng Trịnh Khả, Nguyễn Xí và một số đại thần khác tham gia thực hiện di mệnh, tôn Hoàng thái tử Bang Cơ lên ngôi, tức Lê Nhân Tông. Nhà vua khi ấy mới chỉ hai tuổi, nên triều đình phải dựa nhiều vào các đại thần để duy trì hoạt động của quốc gia. Lê Thụ tiếp tục là một trong những nhân vật có vai trò trong bộ máy quyền lực của triều đình. Đây cũng là giai đoạn ông chuyển hẳn từ vai trò của một danh tướng Lam Sơn sang vị trí của một đại thần cao cấp nhà Lê sơ.

Không chỉ tham gia chính sự, Lê Thụ còn tiếp tục cầm quân trong những chiến dịch quân sự lớn. Năm 1446, dưới triều Lê Nhân Tông, ông cùng Trịnh Khả và Lê Khắc Phục được giao chỉ huy một đạo quân lớn tiến đánh Chiêm Thành. Quân Đại Việt tiến qua nhiều địa bàn, mở đường thủy, xây dựng thành lũy và liên tiếp đánh bại quân Chiêm. Cuối cùng, quân Lê tiến công thành Chà Bàn, bắt được vua Chiêm là Bí Cai cùng nhiều thành viên hoàng gia, tướng lĩnh và thu được voi, ngựa, vũ khí. Chiến dịch này cho thấy Lê Thụ vẫn là một võ tướng có năng lực chỉ huy ngay cả khi đã trở thành một đại thần cao cấp trong triều đình.

Những năm sau đó, Lê Thụ tiếp tục giữ vị trí cao trong triều đình nhưng cũng gặp không ít biến động. Năm 1448, ông cùng một số đại thần dâng sớ xin miễn chức nhưng vua không chấp thuận. Năm 1449, Lê Thụ và Trịnh Khả tiếp tục dâng sớ tự nhận trách nhiệm trước những thiên tai và đề nghị nhà vua trực tiếp hỏi các đại thần về việc quân, việc nước để tìm cách cải thiện chính sự. Những sự kiện này cho thấy Lê Thụ không chỉ là một võ tướng mà còn tham gia vào những vấn đề quản trị quốc gia. Tuy nhiên, chính trường nhà Lê sơ thời kỳ này ngày càng phức tạp và các cuộc đấu tranh quyền lực trong triều đình cũng ngày càng gay gắt.

Năm 1456, Lê Thụ được tha khỏi ngục sau một thời gian bị giam giữ. Ông tiếp tục xuất hiện trên chính trường trong những năm cuối của triều Lê Nhân Tông. Đến năm 1460, Lê Nghi Dân tiến hành binh biến, lật đổ và sát hại Lê Nhân Tông để giành ngôi vua. Lê Thụ cùng các đại thần Lê Ê, Đỗ Bí và Lê Ngang tổ chức lực lượng chống lại Lê Nghi Dân nhưng kế hoạch bị phát hiện. Cuộc binh biến thất bại và những người tham gia, trong đó có Lê Thụ, đều bị giết.

Cái chết của Lê Thụ năm 1460 là một kết thúc đầy biến động đối với cuộc đời của một công thần từng góp phần dựng nên nhà Lê sơ. Ông đã đi từ một tướng lĩnh của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đến một đại thần cao cấp, trải qua nhiều triều vua và nhiều lần thay đổi vị trí trong triều đình. Đặc biệt, việc ông tham gia chống Lê Nghi Dân cho thấy ông vẫn đứng về phía trật tự chính trị của triều đình Lê Nhân Tông trước khi bị cuộc binh biến cuốn vào vòng xoáy quyền lực. Tuy nhiên, khác với những danh tướng hy sinh ngoài chiến trường, Lê Thụ kết thúc cuộc đời trong một cuộc đấu tranh chính trị ngay tại kinh đô.

Nhìn lại toàn bộ sự nghiệp, Lê Thụ là một nhân vật có hai giai đoạn rất rõ rệt. Giai đoạn đầu là một võ tướng Lam Sơn, trực tiếp tham gia cuộc chiến chống quân Minh và góp mặt trong chiến dịch Chi Lăng - Xương Giang, một chiến dịch quyết định đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi. Giai đoạn sau là một đại thần nhà Lê sơ, vừa cầm quân đánh Chiêm Thành, vừa tham dự triều chính và giữ nhiều chức vụ cao cấp. Sự nghiệp của ông vì vậy vượt xa khuôn khổ của một chiến tướng đơn thuần và phản ánh quá trình chuyển đổi của những công thần Lam Sơn từ chiến trường sang xây dựng nhà nước.

Lê Thụ xứng đáng được ghi nhớ trong lịch sử trước hết bởi những đóng góp của ông cho cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và sự nghiệp khôi phục nền độc lập của Đại Việt. Ông đã chiến đấu trong giai đoạn quyết định của cuộc kháng chiến chống Minh, tham gia các chiến dịch nhằm đánh chiếm thành Xương Giang và đối phó với đạo viện binh của Liễu Thăng. Sau chiến thắng, ông tiếp tục phục vụ nhà Lê qua nhiều triều vua và trực tiếp chỉ huy chiến dịch lớn ở Chiêm Thành. Dù cuối đời kết thúc trong biến động chính trị, những đóng góp của Lê Thụ trong cuộc chiến giành lại độc lập vẫn là phần quan trọng nhất trong di sản lịch sử của ông.