LÊ TRỌNG TẤN VÀ BẢN ANH HÙNG CA RỰC LỬA TRÊN CHIẾN TRƯỜNG TRỊ THIÊN NĂM 1972

Mùa xuân năm 1972, núi rừng Trường Sơn vẫn chìm trong màn sương mù dày đặc và những cơn mưa phùn rả rích kéo dài. Dưới những tán cây cổ thụ chằng chịt dây leo, con đường mòn Hồ Chí Minh đang oằn mình gánh những đoàn quân rùng rùng tiến về phía Nam. Không khí khẩn trương, sục sôi lan tỏa khắp các nẻo đường chiến dịch. Tại Sở chỉ huy tiền phương nằm sâu trong một cánh rừng già, một người đàn ông với vầng trán cao, đôi mắt sáng và sâu thẳm đang trầm ngâm đứng trước tấm bản đồ quân sự lớn giăng kín cả một vách hầm. Ông là Thiếu tướng Lê Trọng Tấn, tên khai sinh là Lê Trọng Tố, sinh ngày 1 tháng 10 năm 1914, người con ưu tú của làng Yên Nghĩa, huyện Hoài Đức, phủ Hà Đông (nay thuộc phường Yên Nghĩa, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội). Người chiến tướng dạn dày sương gió ấy vừa được Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng tư lệnh giao phó một trọng trách mang tính bước ngoặt lịch sử: Tư lệnh Chiến dịch Trị - Thiên năm 1972.

Vào thời điểm đó, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta đang bước vào giai đoạn quyết liệt nhất. Chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh" của đế quốc Mỹ đang được triển khai mạnh mẽ với xương sống là quân đội Sài Gòn cùng sự yểm trợ tối đa của hỏa lực không quân và hải quân Mỹ. Trị - Thiên, với vị trí địa lý yết hầu, được địch xây dựng thành một hệ thống phòng ngự kiên cố bậc nhất, một "vành đai thép" bất khả xâm phạm. Nơi đây tập trung những sư đoàn, lữ đoàn sừng sỏ nhất của địch, cùng với các căn cứ hỏa lực mạnh như Tân Lâm, Đầu Mầu, Ái Tử, La Vang. Nhìn vào những ký hiệu màu đỏ chằng chịt trên bản đồ tượng trưng cho các cứ điểm của địch, Tư lệnh Lê Trọng Tấn hiểu rõ sức nặng của trận đánh sắp tới. Hàng chục ngàn sinh mạng chiến sĩ, hàng triệu hy vọng của đồng bào miền Nam đang đặt lên vai ông và Bộ chỉ huy chiến dịch. Đồng hành cùng ông trong ban chỉ huy là Chính ủy Lê Quang Đạo, một người đồng chí, đồng đội tâm giao. Cả hai người đã thức trắng nhiều đêm, bên ngọn đèn bão leo lét, để phân tích từng điểm mạnh, điểm yếu của kẻ thù.

Thiếu tướng Lê Trọng Tấn vốn nổi tiếng trong toàn quân là một vị tướng trận mạc, một "Giu-cốp của Việt Nam". Suốt từ những năm tháng đánh Pháp, đỉnh cao là trận Điện Biên Phủ, cho đến các chiến trường miền Nam khốc liệt, ở đâu có trận đánh lớn, ở đó có dấu chân của ông. Phong thái của ông luôn điềm tĩnh đến lạ thường, ngay cả khi tiếng bom B-52 nổ rền vang rung chuyển cả nóc hầm chỉ huy. Trong những ngày chuẩn bị cho chiến dịch, ông không chỉ ngồi ở Sở chỉ huy mà thường xuyên chống gậy lội suối, trèo đèo xuống tận các đơn vị cơ sở, đến từng bệ phóng tên lửa, từng trận địa pháo binh để kiểm tra công tác chuẩn bị. Ông dặn dò các sĩ quan chỉ huy cấp dưới với giọng trầm ấm nhưng vô cùng nghiêm khắc: "Đánh vào hệ thống phòng ngự kiên cố nhất của địch, chúng ta không thể chỉ dùng sức mạnh bề nổi. Phải có mưu kế, phải nghi binh lừa địch, làm cho chúng mù, chúng điếc, đánh vào lúc chúng không ngờ tới nhất và ở nơi chúng sơ hở nhất."

Kế hoạch nghi binh của Tư lệnh Lê Trọng Tấn và Bộ chỉ huy là một kiệt tác về nghệ thuật quân sự. Ông chỉ đạo các đơn vị tổ chức các đài vô tuyến điện phát sóng giả ở hướng Tây Nguyên và miền Đông Nam Bộ, tạo ra những luồng thông tin giả khiến tình báo Mỹ và quân đội Sài Gòn tin rằng quân giải phóng sẽ mở cuộc tấn công lớn ở xa vĩ tuyến 17. Trong khi đó, tại mặt trận Trị - Thiên, một cuộc chuyển quân thần tốc và im lặng đến đáng sợ đang diễn ra. Hàng trăm khẩu pháo hạng nặng 130 ly, hàng chục xe tăng T-54 đã được ngụy trang cẩn thận, bí mật luồn sâu vào sát nách kẻ thù. Có những đoạn đường, chiến sĩ ta phải tháo rời từng bộ phận của cỗ pháo, dùng sức người kéo qua những dốc núi dựng đứng dưới tầm pháo sáng của địch. Tư lệnh Lê Trọng Tấn thấu hiểu từng giọt mồ hôi, từng giọt máu của chiến sĩ đổ xuống trên chặng đường hành quân. Ông từng tâm sự với Chính ủy Lê Quang Đạo: "Xương máu của anh em chiến sĩ là tài sản quý giá nhất của dân tộc. Nhiệm vụ của người làm tướng là phải tìm ra cách đánh ít thương vong nhất mà vẫn giành được thắng lợi lớn nhất."

Trưa ngày 30 tháng 3 năm 1972. Bầu trời Quảng Trị mây xám xịt, không gian im ắng đến bức bối. Tại Sở chỉ huy, Tư lệnh Lê Trọng Tấn đứng thẳng người, ánh mắt sắc lẹm nhìn vào chiếc đồng hồ trên tay. Đúng 11 giờ 30 phút, ông dõng dạc hạ lệnh qua hệ thống thông tin liên lạc: "Tất cả các hướng, các mũi, bão lửa bắt đầu!". Mệnh lệnh của ông vừa dứt, hàng ngàn khẩu pháo, súng cối, hỏa tiễn của quân giải phóng đồng loạt gầm thét, xé toạc bầu không khí tĩnh lặng. Cả một vùng đất trời Trị - Thiên chao đảo trong biển lửa. Những chớp lửa lóe lên liên hồi trên các điểm cao của địch. Đạn pháo của ta trút xuống các căn cứ Động Toàn, Ba Hồ, Đầu Mầu, Quản Ngang như một cơn mưa sấm sét. Kẻ thù hoàn toàn bị bất ngờ, chúng bàng hoàng nhận ra cuộc tấn công chiến lược không phải ở Tây Nguyên hay Nam Bộ như chúng dự đoán, mà đang giáng thẳng vào hệ thống phòng ngự được coi là bất khả chiến bại của chúng ở ngay cửa ngõ miền Bắc.

Dưới sự chỉ huy tài tình của Tư lệnh Lê Trọng Tấn, bộ binh, xe tăng và pháo binh của ta đã phối hợp nhịp nhàng, tạo thành sức mạnh áp đảo. Chiến thuật "bao vây, chia cắt, tiêu diệt" được áp dụng triệt để. Tuy nhiên, chiến trường không phải lúc nào cũng diễn ra theo một kịch bản hoàn hảo được vẽ sẵn trên giấy. Địch sau những phút choáng váng ban đầu đã bắt đầu phản kích quyết liệt nhờ hỏa lực không quân hùng hậu. Bom từ máy bay B-52 ném xuống các đội hình tiến công của ta khiến nhiều nơi đất đá bị cày xới nát vụn. Có những thời điểm, thông tin từ mặt trận báo về dồn dập, thương vong bắt đầu xuất hiện. Trong hầm chỉ huy khét lẹt mùi thuốc súng, Tư lệnh Lê Trọng Tấn vẫn giữ được cái đầu lạnh. Ông liên tục bám sát diễn biến, đưa ra những quyết định điều chỉnh lực lượng tức thời. Khi nhận thấy hướng tiến công của Sư đoàn 304 gặp khó khăn trước hỏa lực mạnh của địch tại căn cứ Tân Lâm (Camp Carroll), ông lập tức lệnh cho pháo binh chiến dịch tập trung hỏa lực chi viện tối đa, đồng thời sử dụng chiến thuật tác động tâm lý.

Căn cứ Tân Lâm, hay còn gọi là Camp Carroll, là một trong những cứ điểm pháo binh lớn nhất của địch ở đường 9, được mệnh danh là "con mắt thần" của toàn tuyến phòng ngự. Lực lượng phòng thủ ở đây là Trung đoàn 56 thuộc Sư đoàn 3 bộ binh Sài Gòn do Trung tá Phạm Văn Đính chỉ huy. Tư lệnh Lê Trọng Tấn đã tính toán một nước cờ cao tay: dùng uy lực của pháo binh ta để đập nát ý chí kháng cự của địch, kết hợp với công tác địch vận để kêu gọi đầu hàng, nhằm bảo toàn lực lượng cho cả hai bên và nhanh chóng nhổ bỏ "cái gai" khó nhằn này. Suốt ngày mùng 1 và mùng 2 tháng 4, hỏa pháo của ta trút xuống Tân Lâm không ngớt. Đến chiều ngày 2 tháng 4 năm 1972, ý chí của Trung tá Phạm Văn Đính và hàng ngàn sĩ quan, binh lính địch đã hoàn toàn sụp đổ. Qua máy thông tin, Phạm Văn Đính xin được liên lạc với chỉ huy quân giải phóng để xin hàng.

Khi thông tin này được báo cáo về Sở chỉ huy, Tư lệnh Lê Trọng Tấn đã mỉm cười, một nụ cười hiếm hoi trong những ngày chiến dịch căng thẳng. Ông chỉ thị cho các đơn vị tiền phương chấp nhận sự đầu hàng, bảo đảm an toàn tính mạng cho tù binh. Hình ảnh một trung đoàn ngụy quân với cờ trắng kéo ra khỏi căn cứ kiên cố, nộp vũ khí quy hàng đã gây chấn động không chỉ ở Sài Gòn mà còn làm bàng hoàng cả Lầu Năm Góc. Sự kiện này là một đòn giáng chí mạng vào tinh thần của quân đội Sài Gòn trên toàn mặt trận. Bằng nhãn quan chiến lược của một vị tướng lỗi lạc, ông Lê Trọng Tấn đã biến một trận cường tập đẫm máu có nguy cơ kéo dài thành một chiến thắng vang dội với ít tổn thất nhất. Trong một thông điệp gửi tới các binh sĩ đối phương vừa buông súng, ông đã thể hiện chính sách khoan hồng của cách mạng: "Các anh đã trở về với nhân dân, với chính nghĩa. Cách mạng sẽ đảm bảo cuộc sống và sinh mạng cho các anh."

Sau khi phá vỡ tuyến phòng ngự vòng ngoài, chiến dịch bước vào giai đoạn hai cực kỳ gay go và khốc liệt. Kẻ thù dồn toàn lực cố thủ ở cụm cứ điểm Đông Hà - Ái Tử - La Vang - Quảng Trị. Mỹ đã điều động thêm hàng loạt máy bay chiến đấu từ hạm đội 7 vào tham chiến, thả bom rải thảm nhằm chặn bước tiến của quân ta. Những cơn mưa bom bão đạn trút xuống những con đường đất đỏ, biến chiến trường thành một lò lửa khổng lồ. Tuy nhiên, ý chí của người Tư lệnh chiến dịch vẫn không hề nao núng. Thiếu tướng Lê Trọng Tấn quyết định thay đổi cách đánh, chuyển từ đánh công kiên sang thọc sâu, chia cắt đội hình địch. Ông lệnh cho các binh đoàn xe tăng T-54 và thiết giáp vượt sông Thạch Hãn, đánh thẳng vào bên sườn và phía sau lưng hệ thống phòng thủ của địch, trong khi bộ binh và pháo binh tiếp tục kìm chân chúng ở mặt trước.

Những ngày cuối tháng 4 năm 1972, bộ máy chiến tranh của địch ở Quảng Trị bắt đầu rệu rã trước những đòn tiến công vũ bão, liên tục và nhiều hướng của ta. Ngày 27 tháng 4, quân ta mở đợt tấn công quyết định vào cụm cứ điểm Đông Hà, Ái Tử. Tư lệnh Lê Trọng Tấn đứng trước tấm bản đồ, cầm cây bút chì đỏ gạch những đường dứt khoát lên khu vực phòng tuyến cuối cùng của địch. Ông dặn dò các mũi tiến công: "Phải đánh thật nhanh, thọc thật sâu, không cho địch kịp rút chạy về Huế. Phải tiêu diệt và làm tan rã toàn bộ lực lượng địch ở khu vực này." Dưới mệnh lệnh đanh thép của vị Tư lệnh, các sư đoàn chủ lực của ta đã anh dũng vượt qua mưa bom lửa đạn, xé toạc các tuyến phòng thủ, tràn ngập các căn cứ quân sự địch. Sự hoảng loạn bao trùm toàn bộ quân địch, chúng tranh nhau tháo chạy tán loạn trên đại lộ kinh hoàng.

Ngày 1 tháng 5 năm 1972, một ngày lịch sử đã đến. Lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tung bay trên nóc dinh tỉnh trưởng Quảng Trị. Toàn bộ tỉnh Quảng Trị, một địa bàn chiến lược vô cùng quan trọng, đã được giải phóng hoàn toàn. Hơn 10 vạn dân Quảng Trị vỡ òa trong niềm vui sướng tột cùng sau hàng chục năm sống dưới ách kìm kẹp. Tin thắng trận báo về Sở chỉ huy, cả khu rừng Trường Sơn như rung chuyển bởi những tiếng hò reo vang dội của các cán bộ, chiến sĩ. Trong không khí rộn rã ấy, Tư lệnh Lê Trọng Tấn vẫn giữ vẻ điềm đạm thường ngày, nhưng những người thân cận có thể thấy đôi mắt của vị tướng dạn dày sương gió ấy đang rưng rưng ướt. Ông lặng lẽ tháo chiếc mũ tai bèo, hướng ánh mắt về phía Đông, nơi có những đồng đội của ông đã ngã xuống để đổi lấy khúc khải hoàn ca này.

Chiến thắng của Chiến dịch Trị - Thiên năm 1972 dưới sự chỉ huy trực tiếp của Thiếu tướng Tư lệnh Lê Trọng Tấn đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện chiến tranh. Nó đập tan mưu đồ "Việt Nam hóa chiến tranh" của Mỹ, tạo ra một lợi thế vô cùng to lớn cho phái đoàn ngoại giao của ta trên bàn đàm phán Paris, buộc đế quốc Mỹ phải thừa nhận sự thất bại và chuẩn bị rút toàn bộ quân viễn chinh về nước. Trong suốt quá trình chỉ huy chiến dịch này, Lê Trọng Tấn đã bộc lộ trọn vẹn những phẩm chất xuất chúng của một thiên tài quân sự: tầm nhìn chiến lược sâu rộng, khả năng nắm bắt thời cơ nhạy bén, nghệ thuật chỉ huy linh hoạt, quyết đoán và đặc biệt là một trái tim nhân hậu, luôn yêu thương và xót xa trước từng giọt máu của chiến sĩ.

Câu chuyện về Tư lệnh Lê Trọng Tấn và mùa hè rực lửa năm 1972 trên chiến trường Trị - Thiên không chỉ là những trang sử chói lọi về nghệ thuật chiến tranh nhân dân, về sức mạnh của pháo binh và thiết giáp Việt Nam, mà còn là bản hùng ca về ý chí sắt đá, lòng yêu nước nồng nàn và tinh thần quyết chiến quyết thắng của cả một dân tộc. Dù sau này, chiến tranh có trải qua nhiều thăng trầm, và mặt trận Quảng Trị còn chứng kiến trọn 81 ngày đêm máu lửa bảo vệ Thành cổ, nhưng đòn tấn công giải phóng Quảng Trị tháng 5 năm 1972 vẫn luôn được nhắc đến như một trong những chiến công vĩ đại nhất của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Vị tướng xuất thân từ làng quê ngoại thành Hà Nội ấy đã ghi tên mình vào lịch sử như một biểu tượng bất diệt của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Cho đến khi ông trút hơi thở cuối cùng vào năm 1986, với quân hàm Đại tướng, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Nhân dân Việt Nam, những câu chuyện về phong thái chỉ huy điềm tĩnh, mưu lược và tình thương yêu chiến sĩ của ông vẫn mãi mãi được các thế hệ cựu chiến binh truyền tai nhau, vang vọng giữa núi rừng Trường Sơn hùng vĩ.

Tài liệu tham khảo:

• Tác phẩm: "Tổng hành dinh trong mùa Xuân toàn thắng", Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.