Lê Tuấn Anh

CÔ ĐẶNG THỊ CÚC – NGƯỜI DỆT ÁO CHÈO GIẤU TÀI LIỆU CHO PHONG TRÀO VIỆT MINH Ở HÀ TÂY (1940–1945)

Trước Cách mạng Tháng Tám, nhiều làng ven sông Đáy (Hà Tây cũ) nổi tiếng với nghề dệt áo chèo – loại áo nâu sòng của nông dân. Cô Đặng Thị Cúc, người thợ dệt trong làng Đại Định, chính là người đã biến khung cửi của mình thành trạm chuyển thư bí mật của Việt Minh từ năm 1940 đến 1945.

Cô Cúc rất giỏi dệt áo hai lớp. Dựa vào kỹ thuật này, cô tạo ra những khoang nhỏ giữa hai lớp vải, đủ để đặt một mảnh chỉ thị, bản đồ hay thư tay. Khi giao áo cho “khách quen”, cô chỉ cần gãi nhẹ hai ngón tay – ám hiệu báo có tài liệu trong áo.

Năm 1944, mật thám nghi ngờ làng Đại Định có cơ sở Việt Minh, chúng đến kiểm tra lò dệt của cô. Ngay lúc ấy, cô đang dệt chiếc áo chứa tài liệu. Không có thời gian tiêu hủy, cô giả vờ bị kim đâm vào tay, ngã xuống làm cả khung cửi đổ lên áo. Mật thám thấy hỗn độn, vừa chê cô “vụng về”, vừa không muốn lục tung đám chỉ rối nên bỏ qua. Khoảnh khắc ấy cứu toàn bộ chỉ thị gửi lên huyện.

Cô Cúc không lập gia đình, sống cùng mẹ già, cả đời dệt áo. Những người cùng thời chỉ biết cô hiền lành, ít nói. Mãi đến sau 1975, khi một cán bộ cũ tìm lại câu chuyện, người ta mới biết rằng những chiếc áo nâu giản dị từng là lớp vải bọc kín tài liệu cách mạng.